486 םםר לוקןזװ אויםן דארף צװישן די פויעדים מיט דראבנע גאלאנטעריע־ארטיקלען, וױ נאדלען, שפילקעם אמ אגראםקעם, טאשמעם און שיך־בענדלעד. א גאנצע װאך זענען זײ, די דאזיקע יידן, געגאנגען פמ דארף צו דארף מיט זײערע םחורות, און ערשט אויף שבת אדיײמגעקומען מידע צו זייערע פרויען אמ קינדער. טײל ײדן ד׳אבן זיד פארנומען מיט האנדל אין שטאט גופא, געד,אט קראמען און בוידן אויפן מארק, מיט פארשידענערלײ שטאפן, אײערװארג און שפית־ארטיקלען. זײ זענען אייד געפארן מיט דיערע םחורות אויף די יארית אין די שכנותדיקע שטעטלעך. די ײדישע באפעלקערונג אין לוקאװ איז געװען געזעלשאפטלעך כמעט װי איזאלירט פון אנדערע שטעט אין פוילן. עם דערגײט דארטן נישט דער טעמפ פון דער גרויםעד באװעגונג, װאם װאקםט אן אין גאנצן לאנד אויפן געביט פון קולטורעלער און עקאנא־ מישער אנטװיקלונג. װען טײל ײדן האבן שוין געהאט אפילו פארנומען אנגעזעענע פאזיציעם אין דער אלגעמײנער װירטשאפט אין לאנד און זענען אדאנק זײערע קאפי־ טאלן געװארן קרעדיטאח, גרויםע םוחרים, פארדרײטשיקעם אמ ארענדארן— זענען די לוקאװער ײדן אלץ נאך געבליבן קבצנים, ציענדיק קוים פרנסה. די אנװאקםנדיקע געזעלשאפטלעכע דיפערענצירונגען צװישן דער באפעלקערונג,
אין צוזאמענהאנג מיט דער כםדרדיקער אנטװיקלונג פון דער עקאנאמיק אין לאנד, דאס אנטשטימ פון דעם ארגאניזירטן פראלעטאריאט פון די פראפעםיאנעלע פארײנען, פון פארטײען און ריכטונגען און אויך אפילו דער קאמף, װאם װערט געפירט פון א טייל ײדן פאר םאציאלע און עקאנאמישע רעכט א. א. װ. — האט נישט געפונען נאך אין יענער צײט קײן געהעריקן אפקלאנג אין דער לוקאװער־ײדישער געזעלשאפט. די לוקאװער ײדן זענע ן דאן נישט מיטגעריסן געװארן מיט דעם אלגעמיינעם פראגרעםױון שטראם פון לאנד. זײ זענע ן אויך אויף דעם דאזיקן געביט געװען א םדאפגעשטאנענער פון דער פוילישער באפעלקערונג אין דעם שטעטל. דעם דאזיקן צושטאנד קען מען אין א געװיסער מאס צושרײבן דעם פאקט, װאם דאס שטעטל איז ם׳רוב באװוינט געװען דורך א רעליגיעזן טיפ ײדן — ע ם דארף אבער דערביי דערמאנ ט ווערן, א ז דוקא דער רעליגיעזער טייל איז געװען דער אקטיווםטער און געפירט א באדייטנדיקע געזעלשאפטלעכע טעטיקײט אויף אלע געביטן פון שטעטלדיקן לעבן.
אין לוקא װזענען געװען זייער אסך רעליגיעזע חדרים, א ישיבה, א תלמוד־ תורה, בתי־מדרשים׳ שילזא מחסידים־שטיבלעך. רעליגיעזע פארטייען און אינסטיטו־ ציעס, לײ־קאסעס, א ביקור־חולים, חבר ה קדישא און אנדערע געזעלשאפטן, אנגעפירטע דורך די רעליגיעזע ײת. די דאזיקע מענטשן האבן כמעט אין אלע צײטן דאמינירט א מ אנגעפירט מיט דער שטאט אויף דער ײדישער גאס. די אנפירער פון די דאזיקע שיכטן און אויך אינםטיטוציעם זענען דאן געװען: מענדל פאריםאװער, געצלאמפיטער, אברהם יענקל שענקער, שמואלכע אריד״ אריה־לײב לאנדוי, אפרים סאבעלאװער, משה