488 םםר לוקןוװ זיך. איז די ביבליאטעק־צימעח װערט געפירטא פארצוױיגטע קולםור־ארבעט. עם װעח אײנגעארדנט פארלעזונגען פון שרײבער און דיכטער, װעלכע קומען םפעציעל צו פארן םװ גרויםע שטעט אין פוילן. אין יאר1904 איז שוין טעטיק אין שטעטלא לעגאלע ארגאניזאציע פװ די ״חובבי־ צױן״ און אויךא בונדישע באװעגונג, װעלכע ארגאניזירט די ערשטע שטרייקן. אין ערשטן בונדישן קאמיטעט זענען ארײן •. ױםף ניםנבוים, שמואלקע גאלדבערג, ירחמיאל לאנדםבערג׳ משה הובערמאן, רײזל און גיטל לאטערמאן, אברהמטשע סקורקע, ישראל גאלדגעוױכט, הערשל טאקאר און די ברידער אביגדור און מגחם אלבאםטער. די גע־ זעלשאפטלעכע ארבעט אין לוקאװ צעװאקסט זיך, די ארבעטער געװינעןא 10־שעהדיקן ארבעטם־טאג אוןא העכעח לױן. אין דער וװינונג פון ירחמיאל לאנדסכערג איז גע־ שאפן געװאח די ערשטע ארבעטער־ביבליאטעק. נאכן מאניפעםט אין יאר1905 קומט פאר די ערשטע דעמאנםטראציע מיטא רויטער פאן איבער די גאםן פװ לוקאװ. דאן װערט אויך ארגאניזירטא ײדישע זעלכשח• זי פאחאגט די צעװילדעװעטע רוםישע זעלנער, װעלכע האבן געװאלט מאכןא פאגראם פארן אװעקגיץ אויפן פראנט. אין שטעטל קומען צו פאח ײדישע ארטיסטן־טרופעס פון װארשע און זײ גיבן פארשטעלוגגען, אין דער זעלבער צײט װערט געשאפן דער ערשטער דראמאטישער קדיױ אונטער דער אנפירונג םװ לײבל קראמאזש.

בעת דער דײטשער אקופאציע אין דער ערשטער װעלט־מלחמה, זענען אין לוקאװ לעגאליזירט געװארן פאלגנדיקע אינסטיטוציעם: דער ״ײדישער קולטור־פאראיװ״ (שפעטער ײדישע פאלקם־ביבליאטעק) אנגעפירט פון די ברידער איטשע און חײם מאיר הײבלום, אהחן שפילפידל, משה צוקערמאן, גאדל ליכטנשטיװ, בערל גאםטמאן, שמואל מיגדאל, חײם לײב יונגהויער, עלי קאםטראזשעװיטש א״א. די ײדישע ארבעטער קול־ טור־געזעלשאפט ״אנטװיקלונג״ מיטא גרויםער ביבליאטעק פון יידישע ביכער, אנגע־ פירט דורך די ארבעטער־טוער מאטל בראנזויל, משה הובערמאן, משה ארטמאן, שלמה רובינשטײן׳ ירחמיאל לאנדםבערג, די ברידער משה און ברוך פערקאל, שמואל םעמיאטיצקי, פתחיה שנײסער, עלי זילבערשטײן, בנימין שילדקרויט, די שװעסטער לאה, רבקה אװ הינדע שפירא, חגה דאנילאק, חיה שערמאן, שלמה זאקאליק און יהושע װעלװל צוקערמאן• עם זענען אנטשטאנען פראפעסיאנעלע פאראײנען פון לעדער־, נאדל־ און טראנם־ פארט־ארבעטער אװא קאנסום־קאאפעראטױו אנגעפירט דורך בן צױן םקורקע, מרדכי טשעמני, יעקב גרינבוים א״א. עס איז אויך געגרינדעט געװארןא ײדישע פאלקםשול. אין יענער צײט קריםטאליזירן זיך אויך פארשידענע ריכטונגען אויף דער ײדישער גאס,

פװ רעכטס ביז ליגקם. אין ײדישן לעבן װערט ארײנגעבדאכטא פילפארביקײט. דער ״בונד״ שפפאלט זיך און עם אנטשטײט דער ״קאמבונד״, אנגעפירט פװ שלמה זאקאליק, משה הובערמאן, יהושע װעלװל צוקערמאן, מאיר פורמאן א״א. עם אנטשטײען אויך ארגא־ ניזאציעס פװ פועלי־ציװ רעכטע, פועלי־ציװ לינקע אאז״װ.