516 ססר לוקאו ו איך בין אװעק צום קוזינע כאיעטע. די קוזינע האט געזאגט, אז זי װייסט א םד װעגן מײן מוטער און מײנע צװײ ברידער, אבער צו װאם דארף מען איצט אויס־ װעקן די װונדן? מיר דארפן איצט אכטונג געבן, װײל די פאליאקן װילן ארויםענדיקן די אײנציקע ײדן, װאם זענען געבליבן. מען דארף איצט זײם פארזיכטיק. איך בין געבליבן נאך עטליכע טעג אין לוקאװ, ארומגעגאנגען איבער די גאסן פון דעם אויסגעהרגטן ײדישן שטעטל און דאם הארץ איז פול געװארן מיט צארן. װען איך האב זיך אומגעקער ט אין מײן מיליטערישער טײל ד׳אבז איך פאר אלע ײדן דערצײלט, װאם איך האב איבערגעלעבט אין לוקאװ. מיר האבן אלע פארביסן מיט די צײן און א געש ט געשטילטער איז געװען אונדזער הארץ, װען מיר האבן װײטער גענומען טרײבן דעם שונא אויף מערב, מיר האבן געשאװוינט די דײטשן און נקמה גענומען פאר די רציחות איבער אונדזערע נאענטע. ש. הובערמאן לוקאװער ײדן קעמפן
פון די חורבות פון לוקאװער געטא, פון די הויפנס איבערגעבליבענע שטײנער און שטומע צעהאקטע װענט, פון די גרויסע מאסן־קברים און פון די לעבנגעבליבענע יתומים׳ װאם קענע ן זיך קיין ארט נישט געפינען אין זײער טרויער און פײן, שײלט זיך ביםלעכוױיז ארוים די געשיכטע פון די לוקאװער מארטירער, עס זאמלע ן זיך צו ביםלעד בלעטל נאד בלעטל, פאקט נאד פאקט, פארשידענע איבערלעבענישן פון די לוקאװער לאנדסלײט׳הן פון די װאם האבן איבערגעלעבט די אכזרױתדיקע אקופאציע פון די היטלעריסטן׳הן פון די׳ װאס זענע ן געשטאנען די גאנצע צײט אין קאמף קעגן זײ • ביםלעכוױמ הײבט זיך אן פונאנדערװיקלע ן די געשיכטע פון די העלדישע לוקאװער ײדן׳ װעלכע זענע ן העלדיש און װירדיק בײגעשטאנען די געפערלעכםט ע נםיונות און געקעמפט קעגן שונא ביזן לעצטן אטעם־צוג. די מערםטע פון זײ זענע ן געפאלן מיטן טויט פון גבורים, גײענדי ק באװאוסטזיניק אויף קידוש־השם.
וױיסבויס ראובן (שמא י באבערניקער ס זװ ) — אן ארבעטער. ער ארגאניזירט א גרופע, װאם באהאלט זיך אין די װעלדער ארום לוקאװ. ער שטרענגט אן אלע מיטלען, געפינט זיך הונדערט מאל אין געפאַר מיט זײן לעבן׳ כדי צונויפזאמלען פראדוקט ן פאר די פארשלאמענע ײדן אין לוקאװער געטא. מיט פארשידענע קונצן נארט ער אפ די דײטשן און ברענגט אריץ עם ן צו די הונגעריקע און שמאכטנדיקע ארעמע געטא־ײדן. געװען א פאל װען אין א בונקער, אין װאלד׳ האט א ײדישע פרוי געזאלט געבוירן א קינד. ער פארקלײדט זיך דעמאלט פאר א דײטש, פארט אריץ אין שטאט צו א קריסט־