םפר לוקאוו 517 לעכער אקושערקע׳ און מיט פארבונדענע אויגן פירט ער זי אװעק צו דער געװינעדין׳ וװ זי נעמט אפ דאם קינד. ער איז נאך דעמאלט אויף אזוי פיל ערנהאפט׳ אז ער פירט זי צוריק אין שטאט צו איר שטוב און דעם געבארגטן פערד־און־װאגן פירט ער צוריק אװעק צום פויער איןא דארף וױיט הינטערן שטאט. דער פויער׳ װעלכער האט זיד פון זיץ פערד־אוךװאגן געהאט מייאש געװען׳ באװדנדערט די העלדישקײט און ערלעכקײט פון דעם ײד ראובן וױיסבוים. נאך צענדליקער העלדנטאטן האט ער באװיזן. צום סוף איז ער אין אן אפענעם קאמף מיט די פאשיםטן אומגעקומען• געװערצמאן משרו־עליע איז אין געטא געװען דער מײםטער פון די ײדישע היטלמאכער. עס האט װער געמםרט פאר די געשטאפא־באנדיטן׳ אז געװערצמאן װײםט׳ וװ עם האבן זיד אויםבאהאלטן עטלעכע ײדן׳ װעלכע די געשטאפא האט געזוכט. די געשטאפא־לײט זענען געקומען צו אים און געפאדערט׳ ער זאל אויסגעבן דאס ארט׳ וװ די ײדן האבן זיך באהאלטן׳ אויב נישט׳ האבן זײ אים געדראט מיט טויט. געװערצ־ מאן האט זיך דעמאלט צעלאכט און געפרעגט: — און אז איד ײעל אייד וױחן׳ װעט איר מיד דען נישט׳ הײנט אדער מארגן׳ דער־
שיםן? אלץ אײנס װארט אויף מיר דער טויט... איר קענט מיך שיסן. איך װעל נישט זאגן וװ די יידן זענען...— דערבײ האט ער אויפגעשפיליעט זיץ העמד און אויסגעשטרעקט די נאקעטע ברוםט— נאט׳ שיסט!— האט ער געשריגן— איד װעל מײנע ברידער נישט אויםגעבן. ליבערמאן דוד (פרץ עליע אביגדורםא זון)׳א חםידישער ײד׳ מיטגליד פון ױדענראט. װען ער איז מיטא גרויםער צאל ײדן געװען פארזאמלט אויפן מארק־סלאץ׳ אין שטעטל׳ באקומט ער פון דער געשטאפאא באפעל צו זאמלען ביי די יידןא םומע געלט. װען ער האט שוין צונויפגעזאמלטא גרויםע סומע געלט׳ דערוװםט ער זיד׳ אז מען שיקט די יידן קיץ טרעבלינקע. ער גייט דאן צו צום געםטאפאװיעץ און זאגט איםי ״זע׳ איך האב דאס געלט. דו װילסט נאך׳ אז מיר זאלן כאצאלן פאר דער ריחע קיץ טרעבלינקע? מיר זאלן אײך באצאלן פאר דער טובה װאס איר שיקט אונדז צום טויט״? מיט כעם צערייסט ער דאם געלט און פאטשט דעם געםטאפאװיעץ. די אוקראינער באנדיטן װארפן זיך אויף אים פון הינטן און ער װערט צעריסן אויף שטיקער.
שנייסער פתחיה, בלאכאװיטש מיסאל, װאלאװסקי שלום, עמטרײך שמואלילו׳ קאדנער מנסה. אט די לוקאװער ײדן האבן זיך געשאפן געװער אץ זיך געשטעלט בראש פוןא ײדישער קאמף־ארגאניזאציע אין לוקאװ. זיי האבן אנגעפירט מיטן פאםיוץ װידערשטאנד פון דער לוקאװער ײדישער באפעלקערונג און זענען מיט געװער אין האנט געפאלן אץ קאמף קעגן די היטלער־באנדיטן. הײבלום ראובן,א זון פון רעליגיעזע עלטערן׳ לערנט זיך םטאלעריי׳ װערט א מיטגליד אין דער פראפעסיאנעלער באװעגונג׳ דערנאךא מיטגליד פץא סאװיאטאוץ קאמיטעט פון ק.ז.מ.׳ װאקסט אויףא טיכטיקער אץ גוטער ארנאניזאטאר. מיטן אפטרעטן פון דער רויטער ארמיי פץ לוקאװ׳ פארלאזט אויך ראובן הײבלום מיט זיץ פרוי אץ טעכטערל די שטאט. ער ארדנט זיך איץ אין אײנער פץ די מינסקער