84 סעמלוקאווי םקלאדעעם. 8 געװעלבער פון נאפט. בוימל און אייל־אויסארבעטונגען. 10 םקלאדעם פון לאנדװירטשאפטלעכע מאשינען, נײמאשינען, מעבל און בילדער. 5 סקלאדעם פון בוי־ מאשינען. געװיס זענען אין שטאט נאך געװען האנדלס־פונקטן, װעלכע זענען אין דער רשימה, נישט ארײן, װי למשל בײדלעך אדער האנדל אין פריװאטה שטובן. אויך די געװעלבער, װאס פלעגן םארקויפן די אײגענע אויסארבעטונגען (למשל היטלמאכערס, בעקערם, שוםטערם), געפינען זיך נישט אין דער רשימה. פון דער גרויםער צאל האנדלם־״אונטערנעמונגען״ קען מען זיך שאפן דעם אײנדרוק, אז דער גאנצער יידישער ישוב כמע ט האט געלעבט פון מסחר, אבער אזוי■ איז װײט־װײט נישט געװען. דאם קען מען זען אפילו פון די ציפערן װעגן מלאכה און ארבעט, װאס מיר האבן ארויסגענומען אין יענעם יאר 1930. פאלגנדיקע פאכלײט זענען דאן געװען אין לוקאװ: 150 שוםטערם, 120 שנײדערס, 45 קאמאשן־שטעפערם, 8 רימערם, 4 קושנירם, 10 היטלמאכערס, 4 קאפעלוש־מאכערם און מאדיםטקעם, 33 םטאלערם, 12 טשעםלערס, 4 װאגן־מאכערם, 2 טאקערם, 4 בעדנערם, 17 שלאסערם, 25 שמידן, 8 בלעכערס, 8 זייגערמאכערם, 3 יװוילערם, 2 קופערגיםער, 30 בעקערם, 5 צוקערבעקערס, 23 בויארבעטער, 2 אויװן־מאכערם, 8 גלעזערם, 6 מאלערס, 3 טאפעצ־ירער, 11 פריזירערם. 3 אײנבינדער, 2 פאטאגראפן, 2 היצלעם, 1 קוימענקערער •

פון די אויבן אויסגערעכנטע פאכלײט זענען געװים א 75 פראצענט געװען ײדן . געװען, םארשטײט זיך, הונדערט־פראצענטיקע קריםטלעכע ״פאכן״, װי, למשל, היצלער ײ (דדנט־כאפערס), קוימענקערעם. דערצו דארף מען מםתמא צוגעבן א היפשן פראצענט פון אזעלכע, װאם האבן זיך נישט רעגיסטרירט אלם בעל־מלאכד, אדער ארבעטער, װארעם עם איז דאך געװען א חרפה צו זיװ א ן ארבעטער... מען דאדף נאך באמערקן, אז איז לוקאװ איז געװען א גרויסע צאל םופרים, שרײבערם פון מזוזות, תפילין, םפרי־תורה און ענלעכע הייליקע זאכן, וועמענם אויסארבעטונגע•ם פלעגן אויך גיין קיין אויסלאנד (אגב האב איך געקענט קאמוניסטן, װאס זענען געװען דערבײ באשעפטיקט).

אפילו לויט די אומגענויע ציפערן, זעט מען, אז לפחות 30 פראצענט פון די לוקאווער יידן זענען געווען הארעפאשניקעס און ארבעטער. בבלל איז די שטאט נישט געווען קיין גבירישע. יידן האבן בדרך־כלל שווער זיך געראנגלט פארן שטיקל פרנסה. איך געדענק, ווי נאך אלס קינד האב איך געהערט אפט איבערחזרן דעם פזמון. - ״אי, ווי נעמט מען פאניעם (די רוסישע) צייטן, פאר א קאפיקע האט מען געקענט לעבן״. א פאקט איז, אז צווישן די יארן 1914—1930 איז די ײדישע באפעלקערונג פארקלענערט געװארן מיט 30 פראצענט. מיר דערמאגט זיך, אז מען האט געדאלטן אין איץ רעדן וועגן פארן, וועגן עמיגרירן, און מ׳האט מקנא געווען יעדן איינעם, װעמענס ס׳איז געלונגען ארויסצורײסן זיך פון לוקאװ. די עיקרדיקע עמיגראציע איז געגאנגען קיץ אמעריקע. די, װאם האבן נישט בא־ קומען קיין דערלויבעניש צו פארן קיין אמעריקע, זענען געפאָרן קיץ פראנקרײך,