439 מ. ש. גשור י 440 און געווארן זייער שוואר און האט שוין נישט געקענט פירן דאס רבנות. די טופי־העיר זענען צו אים געקומען און האבן זיך מיט אים שואל־עצה געייעו, אויב ער איז מסכים צו כרענגען א רב ער זאל זיין א ממלא מקומו. ער האט זיך מיט א האלכן מויל געענטפערט אוי ר יא, און מען האט אראפגעבראכט א רב גרויסן גאון, און האס שטעטל האט אים אויפגענומען מיט גרויס כבוד. האס האט פארדראסן דעם גרויסן גאון, זיין חבר ר׳ יצחק אלהנן, וואס איז שוין ראן געווען רב אין קאוונע. ער האט אריינגעשריבן א הייסן פראטעסט־ בריוו צום קהל און האט געשריבן "עוד יוסר חי". דער נייער רב איז נאר געווען א קורצע צייט, ווייל ער איז פלוצלינג קראנק געווארן און געשטארפן און ר׳ יאסעלע האט אים נאד שוואכערהייט מספיד געווען. וועגן ר׳ יאסעלע זענען ארומגעגאנען פארשידענע לעגענדעם נאד ביי זיין לעבן. און ס׳האט זיך געפונען א שרייבער, וואס האט געפרובט געבן זי א ליטערא־ רישע פארם. יעקב קרעפליאק האט זיך פאראייביגט אין זיין עסיי "פארבלאנדזשעט", און אזוי ווי ר׳ יא־ סעלע איז געזעסן א שפאר שטיק צייט אין סאקאלקע, איז אינטערעסאנט צו געבן איר פאר די לעזער; שוין דורות לאנג, אז דאס איז געווען.
צי ט זי ד דע ר טונקעלער , געדיכטע ר וואל ד אי ן דע ר ווייטקיי ט אוועק . קריב ט קיינמא ל ד י נאכ ט ניש ט ארוי ס פו ן זיי ן טיף , או ן קוק ט שטענדי ק סודותדי ק ארוי ס אוי ף דע ר ווייטע ר וועלט . ס׳זשומעט . ס׳זינג ט או ן ס׳רויש ט אי ן וואלד . פליע ן פייג ל אי ן גרינע ם הימל , לויפ ן ארו ס פלינק ע חנוודיג ע סארנעם . דור ך דע ר צעוואקסענע ר געדיכטעגי ש ברעכ ט דור ך מי ט א קרעכ ץ דע ר זוב ר זיי ן וועג ; טרע ט וויי ך או ן קרו ם דע ר בער . ערגע ץ קנאק ט מי ט ד י ציינע ר א וואלף , או ן אוי ף א צוויי ג שלאפ ט א סאוו ע מי ט אפע ־ נ ע אויגן . קלעטער ן ארו ם פו ן בוי ם צ ו בוי ם וויעוויאר ־ קע ס או ן אוי ף ד י פאליאנע ם שפרינג ן האזן . פו ן אל ע מעגלעכ ע זייט ן ציע ן זי ך דורכ ן וואל ד קוי ם מערקבאר ע סטעזשקעס , שאטנדיקע , שטילע . זי י קי - רעווע ן זיך , שלענגלע ן זי ד צוויש ן קוסטע ם או ן מוראש ־ ניקעס , איבע ר וואלד־טייכלעך . מיט ן פארבלאנדזשעט ן דורכגייע ר שפיל ן זי ר בלאנזשענד ע פייערלעד , פאר ־ פיר ן אי ם אי ן דע ר טיפעניש , פיר ן אי ם ארו ם בי ז זי י פארנאר ן אי ם אי ן זומפ . אי ן מיט ן וואל ד הא ט פארבלאנדזשע ט א שטעטל . ס׳אי ז אויסגעוואקס ן א שטיב ל דא , א שטיב ל דארט , זי ד באהעפ ט אי ן קרומ ע געסלעד , אי ן מיט ן יידן , בי י ד י עק ן גויים . שטיל , מיושבדי ק לעב ן ד י יידן , האנדלע ן מי ט תבואה , מי ט קאשע , מי ט סמאלע , מאכ ן שיך , נייע ן בגדים , צאל ן צינז ן דע ם גרא ף פו ן שטעטל , האפ ן אוי ף משיח׳ן , או ן באהעפ ט מי ט גאט . פשוט ע פארהארעוועט ע מענטשן .
נאך פשוטער און עניוותדיקער איז דער גרייז־גרויער רב. די יידן רופן אים מיט ליבשאפט ר׳ יאסעלע; זיין מויל איז געבענטשט, זיין ווארט ווערט מקויים. אבער שלעכט איז די יידן פון שטעטל. דער גראף פון שטעטל טשעפעט זיי צו זיך, דערקוטשעט זיי, מאכט פון מאל צו מאל גרעסער דעם צינז, — און רייצט די גוים אויף זיי. טשעפען זיך די גויים צו די יידן, כדי צו געפעלן דעם גראף, — קרעכצן יידן, ווארטן אויף משיחן און האפן צו גאט. נאכט, א פארפסחדיקע נאכט. עס שלאפט נישט דער רב. הינטערן שטיבל רוישט דער וואלד. א ספר ליגט אפן, א לעמפעל טונקלט און באלייכט פארגעלטע בלעטער און א גרויע בארד. עס שלאפט נישט דער רב. דער וואלד רוישט. לויפט אדום א ווינטל אין דער נאכט און באקומט ארויס זיפצן שטילע, זיפצן טיפע. דאס זיפצט דער רב. קנייטשט זיך דער פארטראכטער ליכטיקער שטערן. "שווער איז געווען דאס לעבן מיט גאטס ווארט אין מויל, פיל עינויִים געזען, פיל צרות און פיין". "אבער גאט האט געד׳אלפן, גאט וועט העלפן". "עלטער און איינגעבויגענער ווערט דער גוף; פון טאג צו טאג ציטערן די הענט מער, דער שטעקן פאלט שוין פון האנט ארויס״. . . אבער נישט wegen דעם זיפצט דער רב. "שווער שוין צו גיין אויף התבודדות אלע באגינען אין וואלד. די פיס פאלגז שוין נישט"