תאםער האט פארדינט ביים שלעפן און טראגן וואליזעס און געפעקל ביי דער באן אויפן אלטער סטאציע. דאם איז געווען זיין פראפעסיע, און די פרנסה איז געווען שווער ווי קריעת ים־סוף. קוים געווע איזן דעם טאג צו איבערצולעבן מיט א שטיקל ברויט און א שיטערן קרופניק, נישט רעדנדיק שוין וועגן קליידער און שיך פאר זיינע עלטערע טעכטער, וואס האבן נישט געהאט קיין שום אויסזיכטן התונה צו האבן, ווען נישט א גליק, וואס איז זיי באשערט געווען פון הימעל.. . זיין זון, חיימ׳ל, מיטן בלאנדן קאפהאר, תייסע גרויסע ברעמען און קורצזיכטיקע אויגן איז געוואקסן אין א "חדר", ווייל ער האט געמוזט גיין ארבעטן, נאך זייענדיק גאנץ יונג, אין די צוקער־סקלאדעס פון דער קאלאניאל־הורטאתניע "האמפעל און גאלדסאבעל", כדי צו העלפן דעם טאטען אין דער פרנסה. ר׳ שמואל, ווי לא־יוצלחדיק ער איז געווען, אזוי גאווה׳דיק איז ער געווען. ער האט נישט געפאדערט פון קיינעם קיין טובה, און ווען מען האט אים אריינגעשיקט א ביסל בגדים פאר זיינע קינדער, האט ער זיך אפגעזאגט דאס צו נעמען, טענה׳דיק: השם יתברך וועט העלפן.. . ער איז געווען א יידא פשוטער, נישט קיין למדן, אבער אן ערלעכער ייד, געגלויבט אין גאט און אפגעהיט אלע דינים און מצוות.
ווען ער פלעגט זי ולאזן פארטאג אויף דער סטאציע נאך זיין היונה, האט ער פריער אפגעדאווענט מיט דבקות און חדווה, אז די תפילה זאל זיין אנגעלייגט און דער רבונו־של־עולם זאל אים שיקן א גיכע ישועה, אז ער זאל נישט צוזען דעם צער פון די זין, וואס וואקסן ווי די "אכליאפעס" און גויים, און דעם צער פון די טעכטער, וועלכע זענען שוין פונלאנג ראוי לחופה... ר׳ שמואל האט געפרוווט זיין גליק, שפילנדיק אויף דער לאטע־ ריע, באשר ער האט געגלויבט אין זיין "דאבע מזל"! יעדן חודש •געקויפט א לאט אין קאנטאר פון שלעזינגער—קאקאטעק, און הגם ער האט קיינמאל נישט זוכה געווען צו געווינען אפילו די "סטאווקע", האט ער זיך דאך נישט ענטוישט, קיין פיפם פון חרטה נישט ארויס־ געבראכט פון זיין מויל, נישט אויפגעגעבן די האפנונג, נישט פארלוירן דעם בטחון—און ווייטער געשפילט. אין א שיינעם העלן טאג האט מען אים מבשר געווען, אז ער האט געווונען דאס גרויסע געווינס, גאר א גרויסע סומע געלד, מען זאגט, אז איבער הונדערט טויזנט זלאטע און אפשר נאך גאר מער. לכתחילה האט ער נישט געגלויבט אין דער בשורה, ווייל ער איז געווען זיכער, אז עפעס א "האלאטע" לצים פלאפלען נארישקייטן, מסתמא לאכן זיי אים אויס און שפאטן פץ אים, ווייל פון א ארעמאן, פון א קבצן קען מען תמיד חוזק מאכן...
ווען ער האט זיך אבער איבערצייגט, אז דער נומער פון זיין צעטל שטימט מיטן נומער פון דער גרויסער זכיה, איז ער געפאלן אין חלשות, אז מען האט געמוזט ארויסרופן צו אים דעם דאקטאר. ר שמואל איז געבוירן אן עושר, א מיליאנער. מען רייסט אים ממש אפ די טירן און מען לאזט אים נישט צו רו. וואס אמאל קומט א נייע דעלעגאציע פון עפעס א ישיבה, פון א צדקה־געזעלשאפט, פון א "הכנסת־כלה״־פאריין, נישט נאר פון בענדין, נאר פון דער גאנצער געגנט, ווייל זיין נאמען איז דערגאנגען אז ש העט־ווייט, און די צייטונגען האבן וועגן דעם פיל געשריבן. ער איז טאקע זיך נישט מבייש, ער גיט זיךיינע מטבעות און ווינטשט זיי אלדאם־גוטם, ווי א צדיק. און אז ר׳ שמואל קומט איצט אין בית־המדרש צום קבלת שבת, ווערט ער אויפגענומען דורך די גבאים און מתפללים מיט כבוד, מען זעצט אים אוועק ביי דער מזרודתאנ ט מיט אלע רייכע גבירים און שיינע בעלי־בתים צוגלייך. עד האט גאר פיין אויסגעגעבן זיינע טעכטער, זי אויפגענייט די שענסטע און טייערסטע "וויפראוועס", יעדער איינער צוגעטיילט א שיינעם נח, מחמת תאם זיי האבן בא * קומען גאר ותילע און געראטענע מענער מיט וועלכע ער האט שטאל־ צירט. ער האט שוין מער נישט געדארפט ארבעטן, ער האט זיך געקענט אויסלעבן רוהיק און גליקלעך מיט זיין ווייב זייערע יארן, תעו נישט די מורא׳דיקע מלחמה, וואס האט אים פארשניטן מיט זיין גאנצער משפחה.
4) בענדין, ד י "זינגענדיקע" שטאט ן■■ ענדי ן זינגט, ס׳אי ז פריילעך. פאל ט אדיי ן א פרעמדע ר אי ן שטאט, !■■.קען ע ר באקומע ן דע ם רושם, א ז זאגלעמבי ע געהער ט צ ו ד י גליקלעכסטע שטע ט אי ן דע ר וועלט, א ז זאגלעמביע ר זענע ן זארג* לאז, טאנצ ן אי ן ד י גאסן. ארקעסטערס איבע ר ד י גאסן. מענע ר או ן פרויען, גו ט איינגע ־ שפילט, ממ ש קאנצערט־מעסיק, מארשיר ן פו ן הוי ף צ ו הוי ף או ן מ׳שפילט ד י נייעסט ע שלאגער ס או ן מ׳זינג ט ד י אקטועלסט ע או ן נייעסטע לידער. טייל מא ל דוכ ט זיך, א ז ד י דאזיק ע ארקעסטער ם געהער ן צ ו א חבריא פריילע ך יונגווארג, וועמע ן ס׳גלוס ט זי ך סת ם צ ו מארשיר ן איבע ר די גאס ן או ן צ ו פארטרייב ן ד י מר ה שחור ה ביי ם עולם, צ ו שטארק ן דעם מוט, ארויסרופ ן הייטערקיי ט או ן שטימונ ג בי י דע ר באפעלקערונג. גאר עלעגאנ ט או ן קולטורע ל מאכ ן ע ם ד י דאזיק ע ארקעסטערם, או ן דאם אי ז דא ך היינ ט אז א נויטיק ע אויפגאבע. מ׳קען אי ן איי ן טא ג אפצייל ן א צענדלי ק אזעלכ ע ארקעסטערם, אויף אל ע גאס ן הער ט מע ן שפיל ן אזו י הערלעך, א ז אי ר מוז ט אי ־ בערייסן ד י ארבע ט או ן ארויסשטעק ן דעם! קא פ פו ן פענצטער. אבער ווא ם עפע ס שטרעק ן זי י אוי ם ד י הענ ט או ן מאנע ן געל ט? ס׳איז, חלילה, ניש ט קיי ן נדבה, ס׳אי ז א ן האנארא ר פא ר קינסטלער.
מ׳זאגט, אז די דאזיקע הויף־מוזיקאנטן באשטייען פון אינטעלע־ גענטע און שטורידנדיקע יוגנט. ס׳איז נישט בלויז געזאגט, נאר טאקע אן אמת. מאנכע טראגן אויף די קעפ אקאדעמישע היטלעך, אדער היטלעך פון זייערע קארפאראציעס, כדי צו קאקעטירן און ווייזן: זעט, ווער מיר זענען... דאס, רבותי, שמעקט שוין אביסל מיט מיסברויך. מ׳שפילט שוין נישט אויפן אינסטרומענט, נאר אויף די נערוון פון די פארבייגייער. ס׳איז אבער א פאקט, אז דאסדאזיקע יונגווארג האט זיך א נאמען געגעבן צו הויף שפילעריי און זינגעריי, כדי צו באקומען א שטיקל ברויט. אמאל האבן די הויף־מוזיקאנטן געמוזט נאכגיין די מאדע, אראם געווארפן פון זיך די צעריסענע שיך, אנגעטאן א פאר פיינע הויזן, א זומער העמדל, אפראזירט דאם פנים, אויסגעקעמט די האר, — נישט בלאנדזען מיט קיין גרימפלדיקער פידל, נישט בעטן מיט רחמנות, נאר פארוואנדלען זיך אין וואנדערנדיקע קינסטלער. ס׳איז געשטיגן דער ניתא פון בעטלעריי... און ווי ס׳קריסטעלט זיך, אזוי יידלט זיך. פארהאנט אויד אויף דער יידישער גאס אלטע בעטלער און בעטלערינס, וואס סימילירן בלינדקייט, טויבע, שטומע, לאמע און סתם קאליקעם, אן ארמיי פון פישקע דעם קרומען.
אבער ס׳באווייזן זיר שוין נייע טיסן בעטלערינם, פרויען אנגעטאן שיער נישט לויט דער גייעסטער מאדע, אנדערע קלייה זיו ווידער ווי רביצ׳ינס. מ׳גייט אויך פארלווייז. די רעזולטאטן זענען טאקע בע * ־ 149 -