סערע, מען באקומט מער ווי א גרויסן, ווארים דאס אויסערלעכע אויס־ זען רופט ארויס די הארץ. מען דערציילט, אז אויף אן אסיפה פון דער יידישער בעטלער־ משפחה איז באשלאסן געווארן אויפצוהערן מיט דער ביז איצטיקער מעטאדע פון נאכמאכן קאליקעס, און אנשטאט צעריסענע אין ברודיקע בגדים זאל מען זיך עלעגאנט קליידן, אנשטאט בעטלען — זאל מען גיין "זאמלען" געלט... אויר מיט שפיל און געזאנג האט זי די יידישע גאס "אייראפע־ זירט". נישט באַר ארקעסטער, נישט־איינגעשפילטע, נאר אויב זינגער לאזן זיך דארט הערן. מ׳זינגט שוין נישט מער וועגן דער "טיטאניק" — שיף, שוין נישט "ווראנע, ווראנע, פלוי אויף מיין קבר׳" גאר די נייסטע יידישע געזאנגען. אויך א פוילישער זינגער־בעטלע ר פרוווט מזל מיט א אנטיסעמיטיש ליה פרוווט דאן א יידישער זינגער מיט׳כלעדליי נאציאנאלע אדער גאר ארבעטס־לידער אפהענגיק אין וועלכן הויף ער קומט... אויך דער יידישער חזן האט זיך גענומען שפאצירן איבער די גאסן, אין הייפן׳ טאקע עטליכע חזנים צוזאמען און זינגען [א פא "השכיבנו", אדער אנדערע קאמפאזיציעס פון משה קוסעוויצקי און גרשון סיראטא. זעט מען חזנים אין יארמאלקעס און בעלי־תפלות מיט סאמעטענע היטלעך אויף די קעפ און גארטלן אדום די קאפאטעס. בענדין, די זינגענדיקע שטאט, זי זינגט פון דלות און נויט. (״זאגלעמביער צייטונג״, 1937) דער שווארצער חנה שענטאל־רבי ב
שוין אין די פריעסטע קינדער־יארן ווייזט ח . ש . ארוים א נייגונג צו שפילן אין טעאטער . דער יונג־פארשטארבענער בענדיגער עסק ן משה קאמינער דערמוטיקט זי , און א דאנק אים טרעפט זי אדוים דאס ערשטע מאל אין לאקאל פון צעירי־ציון , צו וועלכע זי האט אנגעהערט. אין דער היים שטויסט זי זיך אן אויף גרויסע שטערונגען מצד אירע עלטערן, פאר וועמען ס׳איז נישט געווען קיין כבוד , אז זייער טאכטער זאל ווערן אן ארטיסטקע . זייענדיק אלט 14 יאר ווערט זי עקזאמינירט דורך די רעזשיסאר ן שטאטלער און רעכניץ פון דער בענדינער "מוזע" , ווו זי ווערט א מיטגליד, ביז איר עליה קיין ארץ ישראל , אין 1925 . זי טרעפט אויף אין דער "מוזע" , אין "דבוק" , "הפנ י אין פינחס" , "דער מטורף" , "דארפס־יונג" און אנדערע פיעסן . זי האט אויך געשפילט ביים באקאנטן רעזשיסאר דוד הערמאן (וועגן אים — אין דער העברעאישער אפטיילונג פון בוך : "בקורי אישים בבנדין״ ) — אין וועמענס דראמאטישער שול זי האט געזאלט לערנען , אבער צוליב איר עולה זיין קיין ארץ ישראל , איז איר געדאנק נישט רעאליזירט געווארן . קומענדיק אין לאנד טרעפט זי אדיין אין דער קינסטלערישער ארבעטער־סטודיע "אהל" , ווו זי שפילט עד היום . זי נעמט אנטייל אין קלאסישן רעפערטואר פון שעקספיר , שאו , אסטראווסקי און אנדערע , ווי אויך אין די ביבלישע אויפפירונגען פון איר טעאטער . ספעציעל צייכנט זי זיך אויס אין די רא ל סון מאדאם
זילבערקנאפיק אין די פיעסן פון אברהם גאלדסאדן: "די מכשפה" און "שולמית", ווו זי ווערט שטארק אפלאדירט. פיר מאל איז זי געווען מיטן "אהל" אין אויסלאנד. דאס לעצטע מאל, 1950, זייענדיק אין איראפע, האט זי שוין קיינעם נישט געטראפן פון איר משפחה, ווייל אלע זענען אומגעקומען. חנה שענטאל־רבי ב 5) די משוגענע שרה ווי אנדערע יידישע שטעט איז אויס בענדי נישט געווען קיץ יוצא מן הכלל, אץ פארמאגט אירע נאראנימ אץ משוגעים. ס׳איז נישט געווען קיץ אנשטאלט וואם זאל פאר זי זארגן (שפעטער ערשט איז אנטשטאנען אז א אנשטאלט אין בשזעזא * מיץ). בענדי האט זיך־געבויט אץ באוועגט, אץ פשוט נישט געהאט קיץ צייט זיך* אומצוקוקן אויף די אומגליקלעכע — האבן זיי זיך טאקע ארומגעשלעפט איבער די גאסן, אן א דאד איבערן קאפ. גענעכטיגט אין "הקדש", אין פאליש פץ בית־ המדרש, אדער אין א ווינקל פץ א טרעפן־הויז. געץען רוהיקע און ווילדע, געווען סעזאן־און יאר־משוגעים, ווי למשל דער משוגענער "מרדכי", וועלכער האט געקענט טראגן די קרוין פץ אלע משוגעים פון גאנצן קרייז, "איתאן סטראלאי" "וועל־
וועלע אייגעריסט" , "שטרובעל" , "מאיר ל דאמבעראווער" , און נאך און נאך . מיר וועלן איבער זיי אלע נישט שרייבן , נישט א זיך וואם צו בארימען מיט זייערע חכמות , אבער איבער דער פאפולערער "משוגענער שרה" , וועלכער ס׳קומט דער טיטל "די שטאט משוגענע" , ווילן מיר געבן א קורצן רעפארטאזש . געשילדערט דורך פרוי חנה שענטל־רביב . (די רעד. )
יבער די גאסן פון בענדי ן האט מען געקענט זעען ארומלויפן \1 עטליכע גייסטי ק קראנקע, וועלכע האבן בדר ך כלל נישט געטץ קיינעם קי ץ שלעכטס, אויב מען האט זי י געלאזט צ ו ר ו א ץ זיי נישט געטשעפעט. קינדער פלעגן זיך אבער יא רייצן מיט זיי, און נאכשרייען "משוגענער". ערשט ווען מ׳האט זי י דערצערנ ט אומד זיסט און אויף צו־להכעיס, האבן זי י זי ר פארטיידיקט, באווארפענדי ק די ארומיק ע מיט שטיינער א ץ געשאלט ן ווי געהעריק. פ ץ די אומד גליקליכע גאטם־באשעפעניש ן האט זיך מיר איינגעקריצ ט א ץ זכר ץ די ״משוגענ ע שרה״! זי איז געץע ן באזונדערס באקאנ ט ימ ח איינעם, ווייל במשך פ ץ טא ג פלעגט זי ארומלויפן איבער דער גאנצער שטאט פון איין עק צום צווייטן, באהאנג ן מיט קאלירט ע שמאטע ם א ץ באלאדן מיט האלץ, שטיקלעך קויל ן א ץ פראוויאנטן, וואס זי האט אויסגעבעטלט. תמי ד איז זי געגאנגען אפגעריסן און בארוועס, הגם מ׳האט איר געגעבן אום רחמנות קליידער און שיך, אבער זי האט עס נישט געטראגן, און ע ם אויסבעהאלט ן פאר איר... קינד, וואס איז געווען איר קראנקהייט. מען דערציילט (כ׳ווייס נישט וויפיל אמת ס׳איז פארהא ן א ץ דעם), אז זי האט געהאט א טאכטער, וואס איז באגאנגען זעלבסטמארד, אדע ר געשטארבן מיט א נאטירלעכן טויט. זינט דאמאלכט איז זי ארא ם פון זינען, און געהאלט ן אין איין רעד ן וועגן א קינד, א פזמו ן מיט די אמת ע קללות, וואס איז נישט ארא ם פון אירע ליפן, ווייל תמי ד האט זי דעקלאמיר ט א ״מאנאלאג״ — א ץ אין מיט ן רייד ן פלעגט זי בעטלע ן א נדבה, וואס מ׳פלעגט איר גלייך געבן, נאר כדי פטור צו ווערן פ ץ איר ווי אמשנעלסטן. א ץ דאס איז געורען איר "דרשה":