לענגערע צייט אלם מיצע־פרעזעם פון שטאט־ראט און די לעצטע יארן אלם לאמניק. געפירט זייט 1912 אן ענערגישן קאמף קעגן דער ענדעקישער באיקאט־ אקציע, אץ שפעטער אייד קעגן צוואנגס זונטאק־רו; .נישט געווען אין שטאט קיין הילפס־אקציע, אז רובינליכט זאל נישט זיין פון אירע אנפירער. אין יאר 1936 ווערט ער געוויילט אלם פארזיצער פון דער קהלה־ פארוואלטונג. געווען פארוואלטונגס־מיטגליד פון דער האנדעלס־קאמער אין אליעזר רובינליכט סאסנאמיץ און האנדלס־ריכטער ביים סאמנאוויצער קרייז־געריכט. שווער צו געדענקען די אלע אמטן וואס ער האט פארנומען אין געזעלשאפטלעכן לעבן פון בעגדין. אין דער צייט פון דער מלחמה ווערט ער באזייטיקט פון דער כלל־ארבעט, ער איז אויך נישט געווען גרייט צו ארבעטן מיט די וועלפע האבן מיטגעארבעט פיט די דייטשן. אין איינער פון די לעצטע אויסזידלונגען ווערט ער דערשאסן דורך די דייטשן. ד. ל . * ר׳ מענדל ראזענזאפט ןןו איז געווען איינער פון אונזערע שענסטע יידן און מערקווירדיקסטע *4 טיסן .
געבוירן אין יאר 1863. זיין פאטער משה שמואל איז געווען א גרויסער בעל־תורה, א ץ איינער פון די חשובע מקורבים ביים גערער רבי'ן דעם הדושי רי״ם זצ״ל. ד׳ מענדל באקומט ווי דער שטייגער, א טראדיציאנעלע יידישע דערציונג אין חדר און ישיבה. שוין אין די יונגע יארן באקאנט געווארן אלס עלוי. האט ימג התמה, און ווערט אן איידעם פון באקאנטן גביר. ר׳ יענקעלע שפירא, וועלכער איז געווען באוווסט אין בענדי ן אלס איידעלער מענטש און א גרויסער בעל־צדקה. די געשעפטן ביים שוועד (ליפערונגען פון שמעלץ אין די הוטעם) — האט געפירט זיין יונגע פדוי, דבורח׳לה. די אטמאספער פון שווערם הויז און זיינע דרבים אין לעבן, האבן שטארק געווירקט אויף דעם ימג ן וץיל־לערנער. א ט האט ר׳ יענקעלע שפירא געהאלטן ביי זי ו אין הויז 5 בחורים וועלכע זענען געזעסן ע ל התורה, געוואוינט אין זיין הויז, אין דעם אויבערשטן שטיבל אוגטערן דאך. אזוי פלעגט ר׳ מענדל לערנען מיט די 5 בחורים ביז זיין שוועד, ר׳ יענקעלע, האט זי י חתונה געמאכט. אין דעם נענערן שטיבל וואס האט זיך געפונען נישט ווייט פץ ר׳ יענקעלעם הויז, פלעגן זומער אין ווינטער שד ן פון 4 פארטאג זיצן די שטענדיקע לערנער. ווי ר׳ אייזיק ערליכמאן, דער 80 יעריגער יענקל דאנציגער,,ר׳ אברהם מרדכי גוטענשטיין, ר׳ יהושע דוד, מאיר פישל רינסקי, אברהם זעליג ארליך, און ר׳ יענקעלע שפירא.
נישט איינמאל פלעגט דער יונגער ר׳ מענדל ראזענזאפט זיך מתווכח זיין מיט די ישישים אין א שווערער סוגיא פון דער גמרא, וואס פלעגט זיך תמיד ענדיקן מיט א הייסער קאווע, געבראכט יעדן טאג פון ר׳ יענקעלעס שטוב.
ביי ר׳ יענקעלע שפירא פלעגט תמיד זיין א אורח אויף שבת. אין איינעם א שבת — געווען איז דאם אין אנהויב פון דער ערשטער וועלט מלחמה. מען אלע פרעמדע זענען פינ בענדי אנטלאפן, זיצן אין שטוב ביי ו״י יענקעלען אלע קינדער ארום טיש, אבער ר יענקעלע אליין גייט נישט קידוש מאכן, — געהאט גרויס צער מחמת דעם פעלן פון אן אורח! אדף שבת. האט ער געבעטן אן אייניקל, אז ער זאל נאך אמאל צולויפן אין שטיבל, אדער אין בית המדרש, אפשר דאך איז געבליבן א ייד מאם האט נישט מ ו צ ו עסן. אין מען דאם אייניקל קומט אין שטיבל, געפינט ער דארט א ייד מאם זיצט פארטיפט אין לערנען. זאגט ער אים: ר׳ ייד, קומט צום מידן אויף שבת! דער ייד וועלכער איז טאקע געווען א פרעמדער אין דער שטאט, אבער א גרייסער סוחר, און איינגעשטאנען אין האטעל. האט ער געענטפערט: מיין קינד, איוא האב וו ו צ ו עסן. זאגט צו אים דאם אייניקל: ר׳ ייד, קומט צו אונז. מייל דער זיידע מיל נישט קידוש מאכן אן אן אורח. דער פרעפדער חאט תופס געווען, אז ער קען העלפן א ייד מקיים זיין א מצוה — איז ער מיטגעגאנגען. ר׳ יענקעלע האט זיך שטארק דערפרייט מיטן אורח. גישט איינמאל פלעגט אים דער שווער זיינער מגלה סוד זיין, און שיקן צו א נצרו פון "געסל" מיט א מתן־בסתר, ודי ל דער שוועד זיינער האט אים געהאלטן פאר איינעם מאם ודי ם ווי צו׳ היטן א סוד. דאס האט אדו כאראקטעריזירט ר׳ מענדל ראזענזאפ t
כל ימי ר׳ מענדעלע׳ם געזעלשאפטלעכע טעטיקייט, אין וועלכע רער איז אריינגעצויגן געווארן אין דער צייט פון דער ערשטער וועלט־מלחמה. בעת דער דייטשער אקופאציע, מען ע ם איז געווען א הונגער אין שמאט, פלעגט ר׳ מענדל אין געהיים ארויסנעמען פון די שפיידזאפאסן ביי זיין שווער אין שטוב און עס צעטיילן צווישן די ארעמע. ר׳ מענדל האט אנגעהויבן זיין טעטיקייט פאר די ארעמע אין "געסל' ווו ער האט געמוינט, און שפעטער ארונטערגענומען אונטער זיינע פליגלעך אלע נויטבאדערפסיקע פץ דער גאנצער שטאט. -171