אמללאך דע רבפעלקערונג, לאם עקאנאמישע לעבן איז צעשטעלט געווארן, און הונגער האט געהערשט לאן אין שטאט, — איז משה אלויס מיט א לוף צו העלפן לינלעלן ל י נויט. לויט זיין איניציאטיוו האט זי ל געגרינלעט א געזעלשאפט "עזלה", וואס האט אוגטערגעגומען א זאמעל" אקציע אין שטאט און אויך געעפענט א פאלקס״קיל, ווו מ׳האט טעגלעך אויסגעטיילט אומזיסטע מיטאגן. באזונלעלס איז ווערט צו לערמאנען זיין אלבעט אלם גרינלער פון לע לעלשטע ל יילישע פאלקס״שולע ביי לע ל תלמול״תורה אין בענלין. על האט אויך זי ל געגומען ל י שוועלסטע אלבעט, צוזאמענגעשטעלט א פרייוויליקן לערער״פערסאנאל אונטער לע ל לייטונג פון ל״ל חיים פ ע ל ל. געבלאכט לעלךביכער פון ווילנע, אייגגעקויפט העפטן און שרייב״מאטע" ליאל און ע ם אומזיסט פאלטיילט צווישן ל י תלמילים.

לי שולע האט אלויסגעלופ ן גלוי ס אינטערעס אינ ן שטאט, און געוואלט שטארק אונטעלעשטיצט לורל ליאנגעזעענסטע כלל״טוער, וויל״ל וויי ציהעל, אלא נאוויטשאון, פסח זאן, ספעציעל האט מיטגעהאלפן לי פלויזיספעלל ביים פאלשאפ ן קליילונג פאללי תלמילים. לי אלבעט איז נישט געווען קיין לייכטע פארן יונגן בחור, וואס האט נאל געהאט אויסצושטיין א קאמף מיט לי חסידים וועלכע האבן נישט געוואלט צולאזן אז לי קינלער זאלן לערנען יידיש, מורא האבענליק אז זיי זאלן נישט ארויס לתרבות רעה. און לי חסידים האבן געמאכט אן אנפאל אויפן סעקרע־ טאריאט פון לער שולע און צוריסן לי ביכער.

משה קאמינער איז פון לער פריסטער יוגנט ארייגגעצויגן געווארן אין פאליטיש״געזעלשאפטלעכן לעבן פון בענלין. מיטגעריסן מיט ל י פריי" הייטס״ווינטן וואס האבן געבלאזן אין פוילן, האט ער זיך אנגעשלאסן אין לער פועלי״ציון פארטיי; איך געלענק די ערשטע אומלעגאלע פארזאמלובג, אין א שטוב אן באלייכטונג אויף די סאנשעווסק א גאס אין ראזענס הויז, ווו עס האבן גערעדט די חברים פ י י נ ע ר י און ה א מ ב ו ר ג ע ר, און אויך משה קאמינער האט מיט זיין שיינעם יידיש באגייסטערט די אנווע" זענלע. שפעטער, ווען די פארטיי האט זיך אריבערגעטראגן אין גרויסן לאקאל ביי ווינערן אין הויז, פלעגט משה לאנג האלטן אפטע פארלעזונגען. ער האט זיך אבער נישט געקענט אויסלעבן אין פועלי״ציון, און אויף די פארטיי דיסקוסיעס האט ער פארלאנגט א מער פאזיטיווע באציונג צו ארץ" ישראל און העברעאיש. ער איז לאנג שוין געווען א מיטגליד אין "עבריה", וואס האט געהאט די אויפגאבע צו לערנען די יוגנט העברעאיש. ער פאר" לאזט פועלי״ציון און גריגלט די פאלקס״פארטיי "צעירי״ציון". זיין איינפלוס אויף לער יוגנט אין שטאט איז געווען גאר שטארק. מיט זיין שיינערן גע" שטאלט, שווארץ״פייערליקע אויגן, פייערליקע רעלע האט ער באגייסטערט זיינע צוהערער . !

און אזו י פלעגט מען אים אפט זען אויפן בארג ביים שלאם ארומגע רינגלט מיט א גרופע יוגנט, וועלכע פלעגן מיט לורשט טריבקן זיינע ווערטער. גאנץ אפט פלעגט ער אין ל י זומער״פארנאכטן זיצן איינער אליין, פארחלומ׳ט און מאכן פלענער וועגן פארן קיין ארץ״ישראל. געווען לער פארזיצער פון לער "צעירי״ציו ך פארטיי וועלכער ער האט אוועקגעגעבן פיל כח און צייט, געשאפן ל י פאלקס״אוניווערסיטעט, וו ו ער האט רעפע " רירט יילישע ליטעראטור, און זיינע רעפעראטן האבן צוגעצויגן א גרויסע צאל צוהערער. אוי ל ל י "קעסט ל אווענט ך וועלכע ער האט איינגעפירט יערן פרייטיק־צו״נאכטס האבן צוגעצויגן באזוכער פון אלע פארטייען. ער פלעגט אויך באזוכן ל י גאנצע פראווינץ אין האלטן רעפעראטן וועגן "צעירי״ציוך. און נישט באשערט איז אים געווען צו זען ל י פארווירקלעכובג פון זיין אילעאל. נאך א קורצער און שווערער קראנקייט איז ער, אין בליענליקן עלטער פון 24 יאר געשטארבן אין בענלין. יצחק טענצער * טעוול קליימאן ןי^ןייגעגטלעל איז טעוול׳ס נאמען לו ל קלייבמאן. בא ר א ז עמיצער אין 1%בענלין וואלט געפרעגט אויף אזא נאמען, וואלט קיינער — אויסער אפשר געציילטע חברים — נישט געוווסט וועגן וועמען מען פרעגט זיל. צו איז געווען טעוול א בעגלינער לויטן געבורט, אלע ד א בעזעצטער,

לאסאיזנישטבאקאנ ט — מ׳ווייס ט אבער, אז שוין אין לי יארן 5—1904 איזערגעוועןאין בענלין. אלע יארן געארבעט אלם שניילער״געזעלן ביי יואל שניילער אין בית״המדרש גאס. אבער לאס שניירעריי איז ביי אים געווען א נעבן״זאל, — זיין לעבן איז באשטאנען פון ציוניזם און העברעאישע קולטור. טעוול האט בעהערשט לי העברעאישע שפראך און איז געווען א לייענער און קויפער פון העברעאישע זשורנאלן און ביכער. געווען זייער פאפולער. א געלאסענער, א רוהיקער, אלעמענס פריינד, מיט קייבעם נישט געהאט קיין סכסוכים. וועגן אים קען מען זאגען, אז ער איז געווען א שטיק ציוניסטישע ענציקלאפעליע. אינפארמאציעס ווי אויך ציפערן וועגן קאלא" ניאל״באנק, קרן קיימת, הכשרת היישוב א. אז. וו. האט מען געקענט בא" קומען ביי טעוולען. מיט זיינע באשיידענע הכנסות איז ער געווען א שטענדיקער קויפער פון אלע ציוניסטישע און פאלעסטינער אקציעס וואס האבן אין יענע צייטן זיל באוויזן אויף לע ריילישע גאס. ער האט אויסגעטראגן אויף זיינע פלייצעס לי אינערלעכע ארבעט פאר לי ציוניסטישע און העברעאישע ארגאניזאציעס. ער איז געווען סעקרעטאר פון "תרבות", פון לע ר ציוניסטישער אר" גאניזאציע, פאלעסטינע״אמט, שקלימ״קאמפיין, און זיין ארבעט איז געווען א נישט״באצאלטע. אויך כבוד האט ער נישט פארלאנגט.

איז מען געקומען צו א זיצונג — איז טעוול שוין געווען ביים טיש מיטן פראטאקאל״בוך, גרייט צו לער ארבעט. בכלל איז ער געווען א וויע" ניק־רעלער, אפילו א שטיקל כבל״פה. אין דיסקוסיעס האט ער כמעט נישט אנטייל גענומען. ער איז געווען א מענטש פון טאט און מסירות״נפש. אויסער לאס טרעפען זיך מיט חברים אין ציוניסטישן לאקאל — איז טעוול געווען אן אפגעזונדערטער מענטש. ווייניק וואס צו טון געהאט פריוואט מיט מענטשן. לער שרייבער פון לישורות גלויבט, אז ער איז אפשר געווען כמעט דער איינציקער, וועמען טעוול פלעגט באזוכן פון צייט צו צייט, און לאס ווייל מיר זענען געווען אלטע חברים במשך פון לאנגע יארן. א שבת נאך מיטאג. א שטילער קלאפ אין טיר. טעוול האט זיך אריינ" געוויגט מיט זיין אריגינעלן גאנג. עטליכע שעה האט געלויערט אז א באזוך. ביי זיין באשיידענהייט איז ער געווען קריטיש געשטימט וועגן אסך פראבלעמען וואס זעבע זענען געווען אקטועל אין יענער צייט; גישט בלויז ציוניסטישע ענינים האבן אים אינטערעסירט; ער איז געווען זייער איב" פארמירט אויך אין וועלט״פאליטיק און ער פלעגט מיט קלארקייט מאכן זיינע אויסטייטשונגען. זיין ארבעט פארן ציוניזם איז אנגעגאנגן אסך, אסך יארן און מיט גרויס נוצן.

פלוצים, עטלעכ ע יא ר פאר ן אויסברו ל פו ן לע ר צווייטע ר וועלט" מלחמה, אי ז טעוו ל פארשווונלן . ע ר הא ט אויפגעהער ט זי ל בעווייזע ן — אויס סעקרעטאר , אוי ס פראטאקאל״בול . מ׳הא ט נא ר געוווס ט א ז ע ר פאר ט יעלן טא ג קיי ן אויבער״שלעזיע . קיינע ר הא ט ניש ט געוווס ט אי ן ווא ס אי ז באשטאנען זיי ן באשעפטיקונג . ע ר אי ז געבליב ן לע ר זעלבע ר סארשלאסעבע ר ווי אלעמאל . ״ווא ס ווע ט שוי ן זיין , א ז אי ר ווע ט וויס ן ? ״ לא ס אי ז געווע ן זיין ענטפער . מ׳הא ט זי ל לערוווסט , א ז טעוול , לע ר אלטע ר בחו ר — הא ט חתונה געהאט . אוי ף אל ע בקשו ת א ז ע ר זא ל ווילע ר קומע ן צ ו אונז , בלוי ז זיל צ ו טרעפ ן מי ט אלט ע חברי ם וו י אמאל , הא ט ע ר געהא ט איי ן ענטפער ; "מ׳וועט זעך . - 176