!״ז- י״מי 1ו•דוורםוון/א דעצידירינדיקע זיצווג דער מחבר פץ בוך 4וז6£$ ^10ק (די ביאנדע חיה) פון ומלבן סיר ברענגען דא אן אויסצוג, שטאמט פון גאליציע (געבייח 1889). שטודירט רעכט אח פילאזאפיע אויס׳ן קראקאמר אוניודער־ ויטען, און באקומען רעם טיטעל דיר יורי אוןא דיפלאם אלם פראפעסאר פון מיטל־ישולן. ער האט טאקע גרדסע פארדינסטן פאר׳ן יידישן שול־וועזן אין פוילן פון נאך דער ערשטער וועלט־פלחמה ביון סא&ע אומקום פץ זאגלעמביער ייתטום. געקומען קיין בענדין אין יאר4918 את ווערט געוויילט אלם דירעקטאר פץ דער ,יבנה" גימנאזיע, אויפ׳ן ארט פונ׳ם פריערדיקן, ערשטן דירעקטאר, ד״ר נח בראת (זינט לענגער יאה אין ירושלים), און אמטירט פינף יאר. זינם1923 און ביוץ אויםברוך פח קריג, 1939, פירט ער אן מיט דער פרויעךגימנאזיע אין סאסנאוויץ. אויר בעת דער מלחמה פארנעמט ער זיך מיט אלגעמיינער און פאך־בילדונג צווישן דער יידישער באפעלקערונג. ער איו דער מחבר פוןא בוך געווידמעם פראבלעמען פת דער סאציאלער איבערגעשטאלטונג פון די יידישע פאלקסימאםן, און אויך פון פיל ארבעטן אויף פעדאגאגישע טעמעם.
אין בענדינען איז ער גלייכצייטיק אקטיווו אויפן געזעלשאפטלעכן געביט, געווען א געוויסע צייט ראטמאן אין בענדינער שטאט־ראט מצד די לינקע פועלי״ציץ און פארזיצער פון א גאנצער ריי אינ־ סטיטוציעס, ווי למשל: פון יידישן לאנד־קענטניש־פאריין אין זאג־ לעמביע, פון דער געזעלשאפט "האפנונג" צו ראטעווען דעם געזוגד 7- פון קראנקע יידישע קינדער, מיטגליד פון ,אגודת שוחרי האוני * ברסיטח בירושלים " *ון נאך. דער גורל האט געוואלט, ווי ד״ר ווידערמאן זאגט, ווערען זיך אליין, אז נאר ער, דער איינציקער, פון אלע דירעקטארן פון די יידישע גימנאזיעס אין פוילן, זאל בלייבן ביים לעבן — אן א היים, אן א פאמיליע, כדי צו טרינקען פונם גיפטיקן בום ביונסאמע דנא. זיין פר ד(די טאכטער פונעם באקאנטן בענדינער תושב, אברהם׳לע רעבגיץ) און דער איינציקער זון, וועמענס הייליקן אנדענק איז גע־ ווידמעט זיין בוך. די בלאנדע חיה״ — זענען אומגעקומען צווישן די זעקס מיליאן קדושים. מך •
ן\ץדערצענטראלעזענען פארגעקומען יע השבת די שטענדיקע 1%זיצונגען פון די רעפערענטן פון פארשידענע רעסארטן, אויף וועלכע דער חויפט־לייטער מאניעק מערין און זיין סעקרעטארין, פדו פ. טשארנא, האבן איבערגעגעבן א באריכט פון זייער טעטיקייט במשך פ ת דער וואך. אויף דער דאזיקער זיצונג האבן די רעטארט־ רעפערענטן געקענט ארומרע פארשידענע ענינים, וואט האבן א שייכות צו דער ארבעט. לכתחילה האט זיך נאד עמעצער געקענס דערוועגן צו זאגן א קריטיק־ווארט, אבער שפעטער האט מען זיך איבערצייגט, אז די קריטיק האס נישט קיין שום השפעה אויפן לייטער מערין, וועלכער וויל פון דעם נישט הןןרן. יעדע מאכט וויל, אז מ׳זאל איר סראווען שבחים, — אץ וואם־־ערשם מעיין אץ טשארנא? מערין איז געווען גערעכט, זאגענת וועגן זיך, אז ס׳איז באך קיינמאל נישם 1 געווען א יידישער, סירער. וואט זאל האבן אזא השומע אוץ* יידן, ווי ער, יער כל־יכול, אבער ער האט נישט איינגעזען, אז ער איז פארבננדן סיט א דינם פאדעם מיט דער געטטאפא, אץ אז ער דינט אלס א געצייג, א מאריאנעטקע אץ די הענט פץ קא־ מיטארדרייער. מערין—טשארנא האבן געהאט געח, אז מ׳זאל זיי לויבן אץ חנפ׳נען, אץ דערצו האבן זיי שוין שטענדיק אויסגעפונען די פאסיקע מענטשן, וועלכע ט׳איז נישט שווער געווען צו געפינען, ווייל אזעלכע בריות זענען תמיד בנמצא, אץ טפעציעל אץ מלחמה־ צייטן.
אמאל האט ער גערופן די רעפערענטן אויף א זיצונג געווידמעט דער „אויסזידלונג“. צו דער דאזיקער זיצונג האט ער אויך אייגע' לאדט די פארזיצערס פון די יודנראטן פון פץ בענדץ און סאטנאוויעץ און אייניקע פערזענלעכקייטן. 9 א זייגער אוונט זענען זיך צונויפּ־ געקומען א 30 מענטשן, פץ די פני־הקהילות. דעם אויבן־אן פאר־ נעמען, זעלבסטפערשטענדלעך. מערין—טשארנא.
— ״די היינטיקע פארזאמלונג, — זאגט דער לייטער — האב איך צונויפגערופן, כדי ארומצורעדן די יידישע סיטואציע אין זאג־ לעמביער־ראיאן, און כדי זיך צו באראטן, וואס פאר א שטעלונג מיר זאלן אננעמען מכוח דער דראענדער אויטזידלונג. איר האט דאך געהערט מסתמא, מיינע הערן, אז אין פדוישטשארנא האבן מיר באזוכט די גרעסערע יידישע צענטערן, אזוי, אז מיר ווייסן גענוי וואס דארט קומט פאר. מיד זענען געווען אפילו אין בערלין און אין פראג, און וואס האבן מיר דארט געזען? א יאוש, ט׳סעלט א שטארקע האנט, וואס זאל זיין ביכולת צו באהערשן דעם שווערן מצב, און די אנפירער פון דייטשן און טשעכישן יידנטום האבן ממש פארלוירן די קעפ... די אויטזידלונג פון די דארטיקע ייִדן ווערט אג־ געפירט דורך דער דייטשער מאכט אליין, און די קהילות האבן נישט קיין שום השפעה אויפן גאנג פון דער אויטזידלונג. זייענדיק דארט האב איך דערמאנט די אנפירער פון די קהילות אין הייטשלאנד זייער נעגאטיווע שטעלונג צו מיין פארשלאג, וואס כ׳האב זיי פאר־ געשלאגן מיט א האלב יאר צוריק, אז מיר זאלן גרינדן איין צענטראלע פון אלע קהילות אין תיטשלאנד און פון אקופירט פוילן. אבער זיי האבן wegen דעם נישט געוואלט הערן, אלץ צוליב זייער עקל צו פוילישע יידן. אפילו היינט, אין אן עת־צרה, האלטן זיי זיך ז * דייטשע ייִדן העכער פון די פוילישע יידן, נישט קענענדיק זיך בא־ פרייען פון דעם פוילישן פון דער דאזיקער משונהדיקער מחשבה. זיי זענען אויך קעגן דער שאפונג פון איין פארבאנד פון אלע קהילות, מורא האבענדיק, אז די השפעה וועט אריבער אין מיינע הענט, פון עפעס א מאניעק מערץ, א פוילישן ייד, וועלכער באהערשט נישט די דייטשע שפראך, און אז ער זאל פערטראקטירן אין זייער נאמען מיט דער דייטשער מאכט... צוליב זייערע פעלערן ליידט היינט אזוי שטארק דאס דייטשע און טשעכישע יידנטום. מיר נויטיקן זיך איצט — רופט אויס מיט פיל התלהבות מערץ — אין נייע ענערגישע און
געוואגטע מנהיגים, וויי ל די אלטע דיפלאמאטיע האט באנקראטירט, אץ דערמיט דערקלערט זי ד מיי ן גרויסער דערפאלג". אזוי איז אויפן מערב, אבער אויפן מזרח איז אוץ־נישט בע־ סער. אוי ך דארט הערשט פארלאזנקייט אץ פארצווייפלונג אץ כ׳זע איין, אז אץ דער נאענטער צייט וועלן די אלע קהילות אפגעווישט ווערן פ ץ דער אויבערפלאך אץ קיץ זכר וועט פ ץ זי י ניס פאר־ בלייבן. דאם זענען, מייגע העדן, ת רעזולטאטן פ ץ דער פאלשער פאליטיק, וועלכע ס׳באגיין ת ראשי־קהילות רומקאווטקי פ ץ לאטש אץ טשערניאקא ץ פ ץ ווארשע, מי ס וועלכע כ׳קען זץ־נישם צע־ נויפרעת. אדף, א בשותפותדיקער זיצונג פיט זי י א ץ א ץ מי ץ - 197 -