3יא3 ד-יסא-רגאלאבא!; / א בענדינש־יי ד אל ס אפיציראין ד י פוילישע לעגיאנען בעת נאפאלעאגיס הערשאפט וויפל מאל ס׳קומט אויס צו רעדן וועגן קאשטשיושקאם אויפשטאנד׳ וועגן די לעגיאנען און נאפאלעאנ ס קאמפאניע, דערמאנט מען נאר שטענדיק בערעק יאסעלעוויטשן, גלייך ווי אנדערע יידן וואלטן איבערהויפט נישט קיץ אנטייל גענומען אין די דערמאנטע קאמפאניעס. די נייע פארשונגען אבער ברענגען ארויס אויפן אויבערפלאך אויך אנדערע נעמען פון סאלדאטן און אפיצירן, און ס׳איז צו האפן, אז ביים היינטיקן טאג — ווען די ארכיוון זענען אפן פאר שטודירג־ דיקע און די צאל געשיכטע־פארשער איז באדייטנדיק געוואקסן — וועט זיך די ליסטע פארגרעסערן, אדער ריכטיקער געזאגט — ערשט פעסטגעשטעלט ווערן. צו איינעם פון די העלדישסטע יידישע אפיצירן אין די פוילישע לעגיאנען האט געהערט יאקוב שפאט׳ א זון פון אן ארימען בעל־ מלאכה אין בענדין. דער דערמאנטער אפיציר האט מיטגעמאכט די שפאנישע קאמפאניע, ווו ר׳האט זיך אויסגעצייכגט מיט אן אויסער־ געוויינלעכער העלדישקייט און אויסדויער, צוליב וואס ר׳איז דורך נאפאלעאנען דעקארירט געווארן מיטן ארדן פון ערן לעגיאן. ער האט אויך אנטייל גענומען אין דער קאמפאגיע אויף מאסקווע און איז אומגעקומען אין יאר 1812.

וועגן זײן מוטיקײט דערצײט היעראנים באראווסקי, א בירגער פון לובלינער געגנט, אין ״יוטשעגקא״ פון יאר 11861 פאלגנדיקס:

״איןיאר1808 הא טאי ןשפאניעמי טמיר צוזאמען געדינט דער פאדפארוטשניק יאקוב שפאט. דאם איז געווען איינער פון די העלדישסטע פולק און מיליטער־אפיצירן, און גלייכצייטיק איינער פון די ערלעכסטע מענטשן. ר׳איז דער ערשטער געגאנגען אין פייער, אץ אין די היציקסטע שלאכטן האט ער קאמאנדירט אזוי רויק ווי אויף א פאראד־פלאץ. ער האט נישט געהאט קיין פארמעגן, און דאך האט ער א פערטל פון זיין געהאלט צעטיילט צווישן סאל־ דאטן, וועלכע האבן זיך אויסגעצייכנט מיט העלדישקייט און גוטער אויפפירוגג. פון די פיל ביישפילן מכהזן בראווקייט, וועל איך ציטירן איינעם: אין יאנואר פון 1808 איז ער ארויסגעשיקט געווארן דורכן גענארל כלא. . . 2 כדי צו באזעצן דאס קלייטע שטעטל קוענקא׳ א וויכטיקן מיליטערישן פונקט, וועלכער האט געדארפט דעקן אונזער מארש אויף סאראגאסע — מיט א באפעל — אים צו פארטיידיקן ביז צום לעצטן טראפן בלוט. שפאט האט פארנומען די אגגעוויזעגער שטעלונג אין דער שפיץ פון 200 מענטשן׳ צווישן וועלכע ס׳האבן זיך געפונען 60 פראנצויזן, צוזאמענגעקליבענע פון פארשידענע פולקן. אין קורצן האבן אים ארומגערינגלט 3000 שפאניער, מיט וועלכע ס׳האבן זיך אויך פארבונדן די ארטיקע איינוווינער, אזוי אז שפאט האט געהאט צו קעמפן מיט א טאפלטן שונא — אן אויסער־ לעכן און אן אינערלעכן. פונדעסטוועגן האט ער זיך נישט געוואקלט, ו״האט פארנומען אייניקע געמויערטע הייזער און אויסברעכנדיק די מויערן האט ער זיי פארייניקט. . ר׳האט צונויפגעזאמלט לעבנסמיטלן וויפל ס׳איז געווען מעגלעך און געווארט אויף אן אנפאל. די שפא־

ניער, וויסנדי ק וואסער ע קליינ ע צא ל מי ר זענען, האב ן אונ ז אנגעגריפ ן מיט פארביסנקייט. נא ך א דרי י שעהדיקן ׳ העלדיש ן קאמ ף האב ן זי ך די שפאגיע ר צוריקגעצויג ן אי ן מאר ק אריץ, איבערלאזנדי ק 300 טויט ע און אזויפי ל פארווונדעטע. אבע ר אוי ך שפאט ם אפטיילונ ג הא ט באדייטנדיק געליטן, א העלפ ט אי ז אומגעקומע ן אדע ר שווע ד פאר ־ ווונדעט געווארן, או ן ע ר אלי ץ הא ט באקומע ן א שא ס אי ן פו ס או ן אויך א שני ט אי ן קא פ מי ט א שווערד. טראצדע ם הא ט ע ר זי ך ווייטע ר פארנומען מי ט דע ר פארטיידיקונג. ווע ן מ׳הא ט אי ם צווויס ן געטון, אז אי ן מיטלסט ן הוי ז וויל ן ד י פראנצויז ן מע ר ניש ט קעמפן, אי ז ע ר דארט אהינגעגענאגע ן או ן הא ט געטראפ ן פו ן ד י 60 מענטשן, 20 טויטע או ן אזויפי ל פארווונדעטע ׳ ד י רעש ט אי ז געווע ן מי ד או ן אפגעשוואכט. אומזיס ט הא ט ע ר צ ו זי י גערעד ט: "לאמי ר אומקומען, נאר לאמי ר דערפיל ן דע ם באפע ל פו ן גענעראל". או ן ווייזנדי ק אי ם ד י שפאניער, ווא ם האב ן זי ך צוגעגריי ט צ ו א נייע ם אנפאל, או ן וועלכ ע האבן געזאמל ט מאטעריאל ן צ ו פארברענע ן דא ס הוי ז מי ט ד י באלאגערטע, האב ן זי י צוגערופ ן ד י שפאניע ר או ן זי ך אונטערגעגעבן.

בלויז דרייסיק סאלדאטן זענען איבערגעבליבן שפאטן. מיט זיי האט ער זיך באזעצט אין דריי הייזער און זיך צוגעגרייט צו א נײעם קאמף. דער דאזיקער קאמף איז געווען א שרעקלעכער און האט געדויערט צוויי שעה. אפטרעטנדיק פון צוויי הייזער, האבן זיך די איבערגעבליבענע 15 מוטיקע סאלדאטן באפעסטיקט אין דריטן הויז, און אויפגעמונטערט דורכן קאמענדאנט׳ האבן זיי געשטעלט א איבערנאטירלעכן ווידערשטאנד. שפאט האט באקומען צוויי פרישע ווונדן, און טראצדעם, וואט די זעלנער האבן אים געראטן, אז ער זאל זיך אביסל אפרוען, האט ער זיי איבערגעחזרט: "כ׳הא ב צוגעזאגט דעם גענעראל צו קעמפן ביז צום טויט". קעגן אוונט איז די צעיושעטע שפאניער געלונגען אונטערצוצינדן דאס הויז׳ א ץ כאטש דער דאך האט געקנאק ט און איז איינגעפאלן אויף די קעפ פון די קעמפנדיקע, כאטש דאס פייער האט חרוב געמאכט די אויבערשטע שטאקן, האט מען זיך נאך אין די אונטערשטע שטאקן פארטיידיקט, אן דער מיג־ דעסטער האפענונג זיך צו ראטעווען. אויף א ווונדערבארן אופן איז דערשינען דער העלדישער וו ו אולאנער־פולק, וועלכער האט בעתן מארש דערהערט די שיסערייען פון דער שלאכט׳ און איילנדיק מיט הילף, האט ער געראטעוועט שפאטן מיט זיין אפטיילונג. אבער דאם איז געווען א גאר קלײן הייפל, בלויז 9 לעבעדיקע, שווער פארווונדעטע׳ שוץ אריינרעכנדיק דעם אנפירער.

באלוינענדיק די העלדישקייט פון די קעמפער, האט נאפאלעאן אלע דעקארירט מיטן ארדן פון ערן לעגיאן. כ׳מוז נאך צוגעבן, אז שפאט איז געווען פון משהם גלויבן, א זון פון אן ארימען בעל־מלאכה אין שטעטל בענדין, און ר׳איז אומגעקומען אין דער קאמפאניע פון יאר 1812״. 1. 1861 0>1ח16ז1ו 11 2. כלאפיצקי. 33