מתער השכירה. בשצ״ף קצ״ף ובגערה. ויאמר כה דיבר המלך רדה מהרה. ובתוך ששה שעות ולא יותר מעת לעת מפקידה לפקידה... ולך לך אל ארץ הגזירה. אל ארץ צוקה וצרה. בכיחו וניעו מלמעלה ובשלישל יצאה מלמטה. נשא עליו את עוונותיו אל ארץ הגזירה. ופור התפוררה. וכל רודפי׳ השיגו פה בין המצרים בצוקה וצרים. ומבלי אין קברים במיצרים בבית עלמין אשר נתיסד פה יותר ממאתים שנה חוץ הבית עלמן ישן נושן הוכרחנו לקבור את מתינו בבית עלמן חדש ובכסף מלא ימכרו לו העירונים דפה שלשה מאות זהו׳ במחיר כסף וחוץ לזה צינש לכל שנה עשרים זהו׳ ויהיו המתים במגפה אצל יהודים תוך שתי שבועות יותר ממאה נפשות ובתוכם יראים ושלימים צדיקים וצדקניות זכרים ונקבות נערים וילדים זקנים עם נערים בחורים וגם בתולות ילדים וילדות והיום גילה מגפה נעצרה לפרט. ומעתה תכלה שנה וקללותי׳ ותחל שנה וברכותי׳ ומובטחים אנחנו אי״ה בשנה הבאה תקצ״ב לפ״ק לפרט דוי סרגם החרון. ואז אולם בשיר ירון ויהי׳ ג״כ הפרט אליהו הנביא יבוא ומלך המשיח... ויבולע המות לנצח ומחה ד׳ דמעה מעל כל פנים וחטאותינו יכופר. גילה מגפה נעצרה לפרט פ״ק בענדין. נאום הק׳ נחום רוזאניס רב דפה חלוש מאוד ותשכוחי מחמת הצרות ד׳ יהפוך הכל לששון ולשמחות ונם ממנו יגון ואנחות.
אתה ד׳ תזכיר לנו החסד והאמת פ״ק יצ״ו כי המתים אשר מתו בשתי שבתות כפו הנכרים להוציאם בשבת ובשבת קודש פ׳ עקב תקצ״א באו הנכרים בחרבות ורמחים עלי השדה במקום אשר היו מוטלים על פני השדה פרוצה בלי חומה כי עדיין נתחדש מהתחלת המגפה והיו הקברים פתוחים מיום ו׳ עש״ק ושומרים היו משמרים חמשה מתים שתי נשים וילדה אחת ושני זכרים אשר לא היה אפשר לקברם קודם שבת קודש מחמת שנחשך ונתקדש היום שבת. וקשרו הנכרים חבלים ברגלי המתים וסחבו וגררו המתים ככלבים ערומים בלי תכרי- כים חרקו אותם זעג״ז וזכרים עם הבתולה הילדה יחדיו אומללו: והכו היהודים במכות הרצח ועם כל זה לא חללנו את השבת והנכרים היו מכסים אותם בעפר ואח״כ בחול פתחנו אותם בצנעה ונהגנו בהם כבוד כפי המבואר בספר חסידים ובבאר היטב סוף סי, שמסג בי״ד ..... . ובפרט בשעת המגפה משום פקוח נפש ושמרנו השתֵי שבתות ובודאי בזכות זה נזכה לגאולת המשיח ולחי׳ העוה״ב אמן סלה"1 . אין די אויבנדערמאנטע נאטיצן געפינט זיך א באשרייבונג פון געשעענישן, וואס זענען פארגעקומען אין בענדיִן אץ דער צייט פון די שלאפקייט ן אינם אויפשטאנד־יאר 1831 ווען ס׳הא ט זיך צעפלא־ קערט דער באפרייאונג ם קאמף קעגן דעם צארישן אקופאנט . דער קורצער אינהאלט פונם אויבן ציטירטן העברעישן טעקס ט איז פאלגנדיקער :
"איך קריץ איין איין דעם פנקס פון דער חברה קדישא פון גומלי חסדים און ביקור חולים און וואס טון חסד מיט די לעבעדיקע און טויטע און וואס זייער אויפגאבע איז אויך צו זארגן דעם עץ זאל שטענדיק ברענען דער נר תמיד אין דער הייליקער שול עץ גלייך צו דעם דאזיקן אינהאלט אות באות האב איך איינגעשריבען אין פנקס פאר די גבאים פון אונזער 1. די פונקטירט ערטער באצייכענען אומלעזבארע ווערטער פון נס ע־טארק אפגריבענעם טעקסט. הייליקער קהלה, כדי ס׳זאל בלייבן א צייכן אץ אן איבער־ ליפערונג פאר אלע קומענדיקע דורות צום אנדענק. דעם אומגליק האט אונז געטראפן דורך דעם שונא אין שווערען קאמף און הונגער אין אונזער מדינה, פוילן זייט עס זענען אויסגעבראכן די קאמפן אץ אומרוען אין יאר תקצ״א (1831). און דער סימן איז "קצתא", ווייל ס׳איז מיאוס געווארן אונזער לעבן פון דעם ענגעניש און אין גרויסע ליידן — ביז דער אויבערשטער האט אונז געהאלפן אין זיין גרויס דערבארעמקייט, וואס הערט קיינמאל נישט אויף פון אונז. איך וויל דעריבער דא אפהאלטן דעם הספד איבער די מתים, וואס זענען געפאלן אין אונזער שטאט אלס קרבנות פון אונזערע זינד.
געווען איז דאס צווישן די 3 וואכן (ד. ה. זייט דעם 17־טן תמוז) ביז כ״ב מנחם אב. עס זענען געשטארבן אץ אומגע־ קומען פון די שלאפקייטן מער פץ הונדערט נפשות. אץ היינט פרייען מיר זיך דאם דער רויב האט זיך געענדיקט און די מגפה איז אויפגעהאלטן געווארן. און מיט דעם וויל איך אג־ הויבן: א! וועלט, דארפסט זיך וואלגער׳ן אין שטויב. נידער אראפ און זעץ זיך אויף דער ערד. די גאנצע מענטשהייט דארף וויינען און קלאגן, ווייל יעדעס פילנדיקע הארץ מוז צעגיץ און די גאנצע ערד מוז צעשטערט ווערן פון דער פארניכטונג פון דער שווערד און מגפה, תא ם אזעלכע ם איז ממש נאך נישט געווען אין אונזער מדינה זייט אלטע צייטן. און נישט בלויז ביי אונז איז דער דאזיקער צארן אויסגעגאנגען, נאך אויך אויפן גאנצן כלל פון פיל גרויסע אץ הייליקע קהלות. דעריבער געדענקט ליבע ברידער די צרות פץ יאר תקצ״א ווען ס׳איז אויסגעבראכן דער אויפשטאנד פון דער מדינה אנטקעגן דעם רוסישן צאר. יעדער טאג איז געווען ערגער פונם פריערדיקן. די יידן זענען געווען אין די גרעסטע צרה. פץ דרויסן האט די שווערד אומגעבראכט און פון איג־ ווייניק האט דער הונגער פארפייניקט צום טויט. דעמאלט זענען אויסגעבראכן די שלאפקייטן. געווען איז דאס אין א רויקער צייט, וחץ פלוצלינג איז אויסגעגאסן געווארן גאטם צארן און עם זענען פארטריבן געווארן מחנות אץ פארלויף פץ 6 שעה לויט א באפעל... און זיי האבן געמוזט אנטלויפן אין לאנד פץ גזרות. אץ טייל ס׳האבן אויסגעפעלט קברים צוליב די שלאפקייטן אויפן היגן בית עלמין וואס איז דא געגרינדעט געץארן שו ץ מיט העכער 200 יאר צוריק, אחוץ דעם גאר אלטן בית עלמין, זענען מיר געצווונגען געווען צו באגראבן די מתים אויפן נייעם בית־עולם, וואס מיר האבן געקויפט פארן פולן פרייז ביי די היגע מיעשטשאנעם (שטאט־ איינוווינער). 300 גילדן האבן מיר באצאלט אין זילבער־
ווערט, אויסער דעם אויסך מספון 20 גילדן יערלעך. אץ עס זענען אומגעקומען פץ די יידן אין דער מגפה במשך פון 2 וואכן מער פון 100 נפשות. צווישן זיי האבן זיך געפונען יראים אץ שלימים, צדיקים און צדקניות, מענער און פרויען, יינגע קינדער און אלטע לייט, בחורים אץ אויך מיידלעך. און היינט פרייען מיר זיך, ווייל די מגפה האט אויפגעהערט און זאל שוץ דאם קומענדיקע יאר תקצ״ב זיין גליקלעך און ס׳זאל אוועק־ גיין דאס אלטע יאר מיט זיינע קללות אץ ס׳זאל זי ו אנהויבן דאם נייע יאר מיט ברכות. דאם זענען די ווערטער פון היגן רב ה״ק נחום רוזאנים, וועלכער איז זייער שוואך מחמת די צרות. דער אויבערשטער זאל אלץ איבערדרייען צו פרייד אץ צום גוטך. - 38 -