קאנצענטרירס אירו ס זי ד כמע ט די גאנצ ע פראפעטיאנעל ע אינטעלי * גענץ, די אקאדעמישע־יוגנ ט או ן די אבסאלווענט ן פו ן די מיטל ־ שולן. די קולטו ר או ן אויפקלערונגס־ארבעט, ווא ט אי ז בי ז ניש ט לאנ ג כאשטאנען אי ן אדורכפיר ן בלוי ז די אלגעמיינ ע פארזאמלונגע ן הא ס זיד אי ן די לעצט ע צייט ן ענערגי ש פארברייטער ט אוי ף א גאנצע ר רייע אנזזער ע געבינןן. א!זו י צב״ ש 'ע,8#'בע ן אי( ן אקאדעמישי ן יא ר 37/1936 פארגעקומע ן א ן ער ך פו ן 20 קולטור־אימפרעזע ם ווי: פארלעזונגען׳ קינסטלעריש ע אוונטן, דיסקוסיע ס אאז״וו. א זע ר וויכטיקע ר געווינ ם אויפ ן קולטור־געבי ט אי ז דא ם ארוים ־ געבן. בשותפו ת מיט ן סאסנאוויצע ר קריי ז — א ן אייגענ ע צייט ־ שריפט אונטער ן נאמע ן "אגניטקא". די צייטשריפט, ווא ט באניצ ם א ליטערארישע, פאליטיש ע או ן וויסנשאפטלעכ ע אפטיילונג, בא ־ מיט זי ך אנצובינד ן א קאנטאק ט צוויש ן דע ר יידישע ר אקאדעמישע ר יוגנט מי ס דע ר עלטערע ר גענעראצי ע או ן שטעל ט מי ט זי ך פא ר א וויכטיק ן קולטוד־פאקטא ר אויפ ן שט ח פ ת יידיש ן זאגלעמביע .

די טעטיקייטן פון סוחרים פאריין זענען לעגאליזירט געווארן דורך דער רוסישער מאכט אין יוני 1913. אלס גרינדער האבן פיגורירט: טאלאמאן גוטמאן, שלמה אבראמסאן און ל. רובינליכט. אין סעפטעמבער פון זעלבן יאר איז פארגעקומען די גרינדונג־פארזאמלונג, אויף וועלכע ס׳איז אויסגעוועלט געווארן די ערשטע פארוואלטונג, פת פאלגנדיקן צוזאמענשטעל: ח. ד. ראזענבלום (פארזיצער), ל. ר בינליכט (וויצע פארזיצער), נחום צוקערמאן, שלמה אבראמסאן, י. וויינריב, ד"ר ווינציהער א״אנד. היות ד״ר ווינציהער האט נישט אנגענומען דעם מאנדאט, איז אויף זיין ארט אריין אין דער פאר־ וואלטונג מענדל בלומענפרוכט. אין די ערשטע זיצונגען האבן אויך גענומען א לעבהאפטיקן אנטייל: סאלאמאן גוטמאן, י. גאלדפעלד, ישעיה הענדל ערליך, מ. קראנענטאל, ש. ראטנער א״אנד. אין יענער צייט האט דער סוחרים פאריין אויך געפרוווט צו אר־ גאניזירן דאס יידישע האנטווערקערטום. דעם ערשטן שטויס צו גרינדן אן אייגענעם סוחרים פאריין האבן געגעבן די ענדעקעס, וועלכע האבן אין יאר 1912 פראקלאמירט אן אנטי־יידישן באיקאט צוליב דעם, וואט די יידן אין פוילן האבן נישט געשטימט אויף דעם עגדעקישן קאנדידאט צו דער רוסישער "דומע" קוכאזשעווסקי, נאד אויף דעם דעמאקראטישן קאנדידאט יאגיעלא.

נאכן אנטשיין פון פאריין זענען די מיטגלידער אריינגעטרעטן אין דער פינאנס־אינסטיטוציע אונטערן נאמען: "קעגנזייטיקע קרעדיט געזעלשאפט״ און האבן געפאדערט — צום ערשטן מאל — אז אין דער פארוואלטונג דיטקאנטע־קאמיסיע און אין אלע אנדערע אפטיי־ לונגען זאלן זיך אויך געפונען יידישע מיטגלידער. די דאזיקע פא־ דערונג האט ארויטגערופן א שטארקע דענערווירונג מצד דער נישט־ יידישער פארוואלטונג, וואס איז נישט געועטינט געווען צו הערן אזעלכע דרייסט פארלאנגען פ ת יידישע סוחרים. א דאנק דער איניציאטיוו פ ת סוחרים פאריין איז אגטשטאנען א ריי יידישע קעגנזייטיקע קרעדיט געזעלשאס מיטן אדוואקאט רידער בראש. די דאזיקע פינאנם־אינטטיטוציע האט געהאט א גרויסן דערפאלג און זיך שיין אנטוויקלט. דער אויסברוך פון דער וועלט מלחמה אין יאר 1914 האט ציים * ווייליק פאראליזירט די טעטיקייט פ ת סוחרים פאריין און פון דער פינאנם אינסטיטוציע, אבער אין א קוצער צייט ארום האט דער פא־ ריין ווידער אנגעהויבן צו פירן אן אינטענטיווע ארבעט. שטארק פאפולער איז בעת דער דייטשער אקופאציע געווען דאם בוררים געריכט, וואס האט דערליידיקט פארשידענע ענינים.

נאך אן ענערגישער אינטערווענץ מצד אייניקע מיטגלידער פון סוחרים פאריין ביי דער אקופאציע מאכט. איז אין יאר 1916 געלונגען צו באקומען א קאנצעסיע אויף א יידישע גימנאזיע, און ביזן היינסיקן טאג איז דער קאנצעסיאנער פון דער גימנאזיע אויפן נאמען פון ש. פירטטנבערג און פדוי, דער בענדינער סוחרים־פאריין. ביים אנטשטיין פון ווידעראויפגעלעבט און פוילן האט דער פאריין ארויסגעוויזן א גרויסע אינטענטיוויטעט בעת עס זענען אקע דער שטאט פארגעקומען רעקוויזיציעס פון פארשידענע סחורות, ווי אויך שפעטער ווען ס׳איז אנטשטאנען דער אמט צו קעמסן מיט וויר כער־פרייזן. דער סוחרים פאריין האט זיך דעמאלט דערווארבן גרויס אנזען ביי דער מאכט, וואס האט זיך שטארק גערעכנט מיט דער מיינונג פון פאריין. שפעטער איז אלט בייזיצער את וווכער־געריכט אנגאזשירט געווארן דער דעמאלטיקער לייטער פון סוחרים פאריין מ. טענענבוים, וועלכער האט פיל געלייסטעט לטובת דעם היגן סוחרטום. ביי אלע וואל־אקציעס צום שטאט־ראט נעמט דער סוחרים־פאריין א לעבהאפטיקן אנטייל און פירט שטענדיק אדורך זיינע קאג־ - 95 -