783 פנקםכמיעלניק 784

אנגעקומען. א גרויסער בנין מיט צװײ ארײנגענג פון פאגסקא־ גאס 34 און מאריאנםקא 1. א װינקל־הויז. ס׳איז דא אמאל געװען די ״אובעזפיעטשאלניע״. דער ״דאזארצע״ מאכט אויף דאס טויער, באװײזט זיך פאר אונדז מיט א שמײכל אויפן פנים. בעט אונדז ארײנגײן און מאכט אונדז גלײך עפעס צו עסן. מיר האבן געשמאק אפגעגעסן און דערנאך געזעסן און געשמועסט. מײן פארמיטלער גרײט זיך שוין אװעקצוגײן און איך האב אים באצאלט פאר זײן צושאנצן מיר דאס ארט. אויך מיט מײן באלעבאם בין איך פארטיק געװארן׳ אים באצאלט פאר א חודש דירה־געלט. איך האב גלײך געמאכט דאס בעט פאר מיר און פאר מײן ברודערן־קינד. מיר בײדע ליגן שוין אין בעט׳ קומט צו מײן נײער באלעבאס׳ טרײםט מיך און רעדט צו מיר זײער הארציק. איך פארשטײ — זאגט ער צו מיר — װיפל דו האסט שוין מיטגעמאכט און װיפל דו װעםט נאך דארפן מיטמאכן ביזן םוף פון קריג. איך מיט מײן פרוי װעלן אײך העלפן אויף װיפל מיר װעלן קענען. אט איז שוין שפעט אין דער נאכט׳ דאס קינד שלאפט שוין לאנג. איך בין דאך .אזוי גליקלעך און קוק זיך אײן װי דאס קינד שלאפט אזוי רואיק. איך, דאקעגן׳ קען בײ קײן פאל נישט אײנשלאפן. פאר גרויס פרײד׳ װאם איך האב װידער א דאך איבערן קאפ׳ אדער אפשר פון אויפרעגונג׳ װײל איך האב געהערט װי מײן באלעבאם האט אונדז פארשלאסן׳ פארמאכט דאם טויער און אװעק. איך ליג אין בעט און בין שטארק נערװעז. דער זײגער איז שוין 11 בײנאכט. װוהין קאן ער אזוי שפעט גײן׳ בעת עם איז דערלויבט צו גײן בלויז ביז 8 אװנט ? עס קומען מיר שרעקלעכע געדאנקען אין קאפ... אײנס בײנאכט איז מײן באלעבאם צוריק געקומען. א פאר־ שיכורטער איז ער ארײן אין צימער׳ זיך אװעקגעזעצט בײם אוױון און אזוי אדורכגעשלאפן די נאכט. צומארגנם איז מײן באלעבאסטע אנגעקומען. װײזט זיך אויס׳ אז זי פארנעמט זיך אויך מיט שמוגלען לעבנםמיטל פון די דערפער קײן װארשע. מײן באלעבאסטע, א פרוי פון א יאר 40, זעט אויס

אין אײנעם אן אװנט׳ װען טאדעק מיט זײן פרוי זעגען װידער געקומען׳ מאך אים דעם אנשטעל׳ װי איך װײם פון גארנישט. מײן באלעבאסטע האט אנגעהויבן מיט זײ זיך צו קריגן, פארװאס ער האט זײ צוגעשאנצט ײדן. זי שרײט אויך כלומרשט אויף מיר, איך זאל שנעל איר הויז פארלאזן. איך טו מיך גלײך אן מיטן קינד און גײ מיר אװעק. מײן באלעבאס מאכט אונדז אויף דאם טויער׳ און װי איר װײסט שוין׳ איז דאם א װינקל־הויז מיט צװײ אײנגענג. ער לאזט ארױס פון פאנסקא און דורך מאריאנסקא לאזט ער אונדז צוריק .ארײן. מיר זענען גלײך ארויף אויף דעם בוידעם און דארט זענען מיר געזעםן 10 טעג ביז עם איז שטיל געװארן. נאכדעם האט טאדעק שוין אפגעלאזט מײן באלעבאם און ברוגז געװארן מיט אים.

נאך 10 טעג זענען מיר װידער אראפ פון בוידעם און װידער אנגעהויבן נארמאל צו לעבן. אבער לאנג האט עם נישט געדויערט. עם איז אפריל 1943. די דײטשן ליקװידירן דעם װארשעװער געטא. אט ליקװידירט מען די לעצטע צװײ גרויסע פירמעם ״שולץ״ און ״טעבענס״. די ײדן שיקט מען צום פארניכטן און די גרויםע אוצרות פארמעגן װאס מען פירט ארוים פון געטא טאג און גאכט אן אויפהער װערן מאגאזינירט אין דעם ריזן־בנין׳ װו איך האב געװויגט. די דײטשן באלאגערן דאס הויז פון אלע זײטן. איך מיטן קינד זענען אין א קלעם. מיר קענען שוין נישט אפילו פארלאזן דאם הויז, װײל טאג און נאכט איז עס באלאגערט פון די דײטשן. דרײ טעג און נעכט זענען מיר בײדע געשטאנען הינטער א שאנק׳ מיר האבן מורא געהאט אפילו צו עטעמען, װײל די דײטשן זענען געגאנגען ארײן און ארויס. נאך דרײ א ׳טעכטערל פון מרדכי מארקאװיעצקי, הי״ה