יע 2 \ ב גאלדבערג (נױ-יארק) • אױסגעטיטן א פאגראם אין יאר 1937, װי באוװםט, ׳זײענען ׳פארגעקומען פאגראמען אין ״פשיטעק״ און אין דערבײאיקער געגנט 5 ון בריסק. מיר, פון אונדזער שטאט, דראהיטשין, האבן זיך שטארק געשראק אז די פאליאקן קאנספי ־ רירן צו מאכן אן איבער ־ פאל אויף די ײדן און פאגראמירן זײערע גע ־ שעפטן. דער מר א דאתרא, פון שטאט, הרב קאלענקא ־ װיטש, האט אונדז אלע ־ מען געטרײםט און גע ־ מוטיקט, אז גאט װעט אונדז אלעמען באשיצן פון שלעכטם. •אין א געװיסן טאג יעקב גאלדבערג האט מען איבערגעגעבן אז דער בישאף פון פינםק קומט געבן די ברכה צו די פאליאקן זײ זאלן קענען אנגײן מיט זײער פינצטערער ארבעט פון פאגראמירן אל ע *) געװען געדרוקט אין ״אמעריקאנער״. איבערגעגעבן פון גדליה קאפלאן. ײדישע געשעפטן, און טאן מיט די ײדן װאם זײער הארץ גלומט. די פאליאקן האבן זיך שטארק געפרײט מיט דעם, און זײ האבן זיך ארגאניזירט מיט געװער און טויט־מכשירים אפצוטאן די פינצטערע ארבעט. זונטאג נאכמיטאג, נאך זײער גאטעס־דינסט אין קלויס ־
טער, האבן זיך די גוים אנגעהויבן צונייפקלײבן אינמיטן מארק װו די אויפנאמע פארן בישאף האט געדארפט פארקומען. הרב קאלענקאװיטש האט געלאזט רופן די ײדן אין שול ארײן, בעטן גאט אז עס זאל געשען א נס און די פראצעסיע זאל דורכגײן רואיק. עס איז אויסדערװײלט געווארן א דעלעגאציע פון הרב קאלענקאװיטש, ד״ר לאמפע, ג. גראםמאן, זכריה שמיד, מנחם אװערבוך א.א. צ ו מקבל פנים זײן דעם בישאף מיט א ספר תורה און ברויט מיט זאלץ. דער בישאף איז פארבײגעגאנגען און האט, מיט א שמײכל, גענומען די ברויט און זאלץ פון דער דעלעגאציע און געזאגט די פאלגנדע װערטער: ״ײדן פון דראהיטשין, איך גיב אײך מײן הארציקע ברכה פון אײביקן גאט. איר זאלט שטענדיק האבן אין אײער שטאט די צװײ גוטע זאכן — ״ברויט און זאלץ״ — כל זמן דראהיטשין װעט עקזיסטירן. איך בעט אײך, זײט געטרײ אײ־ נער דעם צװײטן װי אײער תורה זאגט: ״ואהבת לרעך כמוך״. (פארזעצונג אויף זײט 105) מײן שטעטעלע דראהיטשין דראהיטשין, מײן שטעטעלע דראהיטשין, דו ביסט מיר זײער הײליק און טײער, דײן נאמען בלויז, דראהיטשין, צינדט אן אין מיר פלאמען פײער, געװען אמאל א צײט פון ד יר כ׳בי ן געװען זײער װײט אין שטח און אין געדאנק — 1 טוט.עם מיר איצט זײער באנק. זלנזן ט 1 עװי 1 גז 2 \ י אװעק בין איך אויף א װײטן װעג, געלאפן, געפלויגן פול מיט מוט. איצט, שטײענדיק אויפן ברעג, זע איך, אז יוגנט טוט נישט גוט.
איציק קוקן מײנע אויגן צוריק , צו כאפן כאטש אויף דער בליק . כ׳האבן דאם פריער נישט געזען װי נאריש אין ױגנט כ׳בין געווען . קײנמאל װעל איך נ״ש ט פארגעסן דײן בילד , װאם שטײט פאר די אויגן . איך װער אלט און פארגעסן , אבער דײן נאמען שײנט װי א רעגן־בויגן . 104