רבנים 116 ג. איך װעל דא געבן א פאר פון די לעגענדעס װאם גייען ארום װעגן ר׳ משה׳ן און דערקלערן זײ ראציאנאליסטיש. ם׳װערט דערצײלט׳ אז דער באװאוסטער רבי ר׳ אלימלך פון ליזענסק. האט געזאגט אויפֿן ר׳ משה׳ן, אז זײן פנים איז געװען ממש װי די שכינה. 22 פון דער דאזיקער לעגענדע קענען מיר ארויסלערנען װי ר׳ משה איז געװען געאכטעט ביי רבי ר׳ אלימלך פון ליזענסק און זײן גלײכן.
ם׳גײט ארום א לעגענדע אז רבי עמנואל חיריקי, דער מחבר פון ״משנת חסידים״, האט געזאגט: אז דער װאס װעט מאכן א פירוש אויף זײן ״משנת חםידים״ און ס׳װעט ניט זײן לויט זײן כװנה, װעט ניט אויסלעבן דעם יאר. און דער װאס װעט ריכטיק מבװן זײנע מחשבות, דער יעניקער װעט זוםה זײן ליגך לעבן אים. און אזוי װי ר׳ משה הא ט איבערגעלעבט דעם ערשטן יאר, נאכדעם װי ער האט געדרוקט זײן ״מגיד משנד,״, האט ער פארשטאנען אז ער האט ריכטיק מכװן געװען. דעריבער איז ער אויף די עלטערע יארן געפיארן קײן ארץ ישראל כדי צו ליגן לעבן ר׳ עמנואל חיריקי. און די לעגענדע גייט װײטעיר: נאך ר׳ משה׳ם פטירר״ האט מען אים געװאלט לייגן לעבן ר׳ עמנואל חיריקי, אבער דער פלאץ איז געװען צו ענג. װען ימ׳האט טיפער געגראיבן דעם קבר, ד,א ט מען דערזען אז דער פלאץ ווערט ברײטער, און דארטן האט מען אים מיקבר געװען.י־ 2 כדי צו װארפן ליכט אויף דער אויבנדערמאנטער לעגענדע, איז װערט אז מיר זאלן זיך באנוצן מיט די װערטער פון זײן זון ר׳ יצחק װעגן ר׳ משה׳ס נסיעה קײן ארץ ישראל. ער דערצײלט אז אלע זײנע יארן איז ר׳ משה געװען אין גרויס צער װאס ער קען ניט זײן אין ארץ ישראל און קושן די ערד. אויף די עלטערע יארן איז ער געפארן קײן ארץ ישראל און נפט ר געװארן אין צפת.> 2 עס איז א היםטארישער פאקט, אז ר׳ עמנואל חיריקי׳ם קבר איז גאר אין צענטא, איטאליע. 25
סיאי זכה איבערגעבן דעם לײענער װאם ר׳ משה שרייבט װעגן זיך אלײן: װען ער איז געגאנגען צום קבר פון ר׳ יהודה בר׳ אילעאי, װאס איז אויף א הויכן בארג לעבן צפת, האט ער ניט געװאלט רײטן אויף אן אימל, אבער צוליב זײן שװאכקײט האט ער ניט געקענט פארזעצן זײן װעג, איז מיט אים אנם געטראפן, ם׳איז געװארן א שטארקער װינט, און דער װינט האט אים געטראגן װי אויף אדלער־פליגלען. און װען ער איז שוין געװען אויפן קבר, האט ער דארט גע ־ ״זע אין דער הסכמה פון ר׳ יצחק אײזיק פון קאמארנא צום ספר ״זרע יצחק״ פון ר׳ משה׳ס אײניקל ר׳ אברהם, או־ ליאנאװער רב . — יגע ״עטרות״, 16. ״זע ״האלף לך שלמה״ פון זײן זון ר׳ יצחק חריף, ד׳ מח. ״זע די קינה פון זײן קרוב, דעם משורר עמנואל ריקי, אין ד״ר שמעון בערנשטײנס ״משירי ישראל באיטליה״, ע׳ צח. פראװעט פיהל יחודים, א מפון גרויס שמחה און דבקות, דאט זיך פון אים געגאםן טרערן ניט כדרך הטבע, ביז װאנען ער האט געהאט התפשטות הגשמיות, און דעמאלט האט ער ימכוון געװען געװיסע כװנות אין תורה, און אין תפלה. 26 פון דער דאזיקער שילדערונג קען מען זען די גרויסע ליבע און אמונד, װאם ר׳ משה, דאט געהאט צו קבלה, און צו אירע באגרינדעט. ר׳ משה׳ן האט געצויגן קײן צפת װו די קברים פון די גרויסע רבײם פון קבלה געפינען זיך, און דארטן געפינט זיך אויך זײן קבר.
ר׳ משה איז נפטר געװארן אין יאר 1781 (תקמ״א), און שבעה־עשר בתמוז, אין דעם זעלבן יאר, האט אים זײן זון, ר׳ יצחק, מספיד געװען אין נײעם לעמבערגער בית־המדרש.ז 2 ד . ר׳ משה האט געלאזן פיר זין, װעלכע האבן גע׳שם׳ט מיט זײער גרויסע ד לומדות און צדקות און זײערע םפרים זײנײי גאנץ באװאוסט אין דער רבנישער װעלט. זײ זײנען: א) ר׳ יצחק, מ׳האט אים גערופן ר׳ יצחק חריף, אב בית־ דין פון אוליאנאו װ און סאמבאר. ער איז געװען דער רבי פון באװוסטן מקובל ר׳ צבי הירש פון זידיטש;;,•!,* ^ ר׳ יצחק חריף איז דער מחבר פון ״פני יצחק״ (שאלות און תשובות אויפן שולחן ערוך), ,^ד^אלף לך שלמד, ״ און ״פני יצחק אפי זוטרתא״ אויף ש״ס. ר׳ יצחק האט געד,אט פיר זין, װעלכע האבן פארנומען זײער אנגעזעענע רבנות שטעלע׳ס, און פון זײ ד,אבען זיך פארצװײגט רבנים און מחברים פון װיכטיקע הלכד^־םפרים.!! ־ ב) הרב ר׳ יהודד ״ דער שװער פון סאמבארער רבי׳ן, ר׳ משה. ג) הרב ר׳ ישראל איםר. ד^הרב ר׳ גרשון, אב בית־דין פון גלינא. זאל דער זכר פון ר׳ משה מדראגיטשין און זײן משפחה נים פארגעסן װערן פאר פיל, פיל דורותן * * זע ״האלף לך שלמה״, דף מ״ח.
ײזעדארטן, דף מ״ז: ם׳איז כדאי אויפמערקזאם צו מאכן אויף א היסטארישן טעות װעגן דעם דאטום פון ר׳ משהס פטירה װעלכע װערט איבערגעחזרט אין אײניקע םפריס. דער ערשטער איז געװען ר׳ ױסף לעװענשטײן אין זײן ספר ״דור ודור ודורשױ״, זײט 93, װעלכער גיט אן וי אײר, הת״ק. פון אים האבן קאפירט חיים קנאלער אין ״דבר ױם בױמו״, ח״א, דף נ״ג. אויך ר׳ אברהם שטערן אין ״מליצי אש״, עמ׳ 201, האט פארצײכנט דעם זעלבן דאטום. יגזע זײן הסכמה אויפן ספר ״זרע יצחק״ פון ר׳ אברהם, ר׳ יצחק חריפ׳ס זון. יבזע ״פני יצחק״ פון ר׳ יצחק חריף, ״תולדות אברהם״ פון זײן זון ר׳ אברהמי, ״זרע יצחק״ פון זעלבן מחבר און ״שערי עזרה״ פון ר׳ ױםף משה אב בית־דין פון זאלין און פשעמישל. ײזע ״עשר עטרות״, 17.