רבנים 129 יסורים. מיט דרײ מאנאטן צוריק, דורך א פארקילונג, איז פלוצלונג צוגעפאלן די טובערקולאז׳ע קראנקײט (טשאכאטקע), װעלכע האט אים צוגענומען פון דער וועלט פאר דער צײט. די פטירה פון הרכבוד מרדכי ױדאװסקי איז פאר אונדז אן אבדה שאינה חוזרת; װײל מיר האבן פארלארן אין אים א גדול בתורה און א גוטן פרײנט פאר אלעמען. זײן הארץ כלעגט זײן אפן פאר אלעמען און פלעגט מיטפילן יעדן אײ־ נעם און שטענדיק פלעגט מען געפינען בײ אים א טרײסט רביצין רח ל ױדאװםקי ע״ה. װארט. יעדן װאנדערער, דערשלאגענער פלעגט זיך צו אים װענדן און ער האט קיינמאל קײנעם ניט אפגעזאגט װי װײט ער האט נאר געקענט. א בעל צדקה איז ער געװען א גרויסער און געגעבן מיט דער פולער האנט כאטש ער האט קוים געהאט גענוג פאר זיך. װי װײט דער נפט ר ז״ל האט ניט אפגעטראטן פון אמת, װען אפילו עס האט זיך געהאנדלט װעגן זײן טובה, קען אונ ת דינען יפאלגענדע פאקט: װען מ׳האט אים געפרעגט, אפש ר האט ער עפעס צו בעטן װעגן זיך פאמילי צו בא־ זארגן, האט ער געענטפערט אז ער האט גארניט װאס צו פאר־ לאנגען, װײל ג׳װעט זײ ניט פארלאזן װי ער האט אים ניט פארלאזט. און װעגן דעם, צי איז זײן אײדעם ראוי צו װערן רב? האט ער געענטפערט, אז כאטש, לויט זײן מיינונג, איז ער א גרויסער למד און ער װעט זײן ראוי, דאך פארזאגט ער, אז אנדערש זאל ער ניט װערן קײן רב, סײדן ער װעט האבן םמיכה פון די גרעםטע גאונים.

מי ט א צײ ט שפעטע ר אי ז דע ר אײדע ם פו ן נפטר , הרב ר ׳ נ ח קאה ן געװאר ן זײ ן ממל א מקו ם או ן הא ט פארנומע ן דע ם כס א הרבנו ת פו ן ״פויליש ן צד ״ אי ן דראהיטשי ן בי ז דע ם יא ר 1929 , װע ן ע ר אי ז מי ט זײ ן פאמילי ע אװעקגעפאר ן קי ץ אמעריקע . ר ׳ דו ד מרדכי׳ ס פאמיליע , ד י רביצי ן מי ט צװ ײ טעכ ־ טער , זײנע ן נא ך דע ר ערשטע ר װעלט־מלתמ ה אריבערגעקו ־ מע ן קײ ן אמעריק ע או ן זי ך באזעצ ט אי ן באלטימאר . גא ר דע ר אײגציקע ר זו ן זײערער , משה , אי ז פארבליב ן אי ן פוילן , ו װ ע ר הא ט געהא ט געלערג ט אי ן ד י ישיבות . פא ר דע ר לעצ ־ טע ר צײ ט הא ט ע ר זי ך געדארפ ט געפינע ן אי ן װילנע . או ן ע ר האט , װארשײנלעך , געטײל ט דע ם גור ל פו ן אל ע װילנע ד יידן.. . זלמ ן שעװינסקי , װעלכע ד אי ז גע־וע ן פו ן פויליש ן צד , הא ט צ ו דערצײל ן װעג ן הר ב ױדאװםק י ד.,: ם פאלגנדיקע :

הרב ר׳ מרדכי װידא־וסק י האט געהאט באקומען א כתב־ רבנות פון א שטעטל, װעלכע האט אים געװאלט אװעקנעמען פון דראהיטשין. האט ר׳ דוד מרדכי, אין הסכם מיט זײנע בעלי־בתים, פאררופן אן אסיפה צו באהאנדלען דעם ענין. פארשטײט זיך, אז אלע גערו״ענע בע, ■־בו״י ב זײנען געקומען אין צײט צו דער אסיפה אין שול און מען האט געװארט אז דער רב זאל ארויםקומען פון זײן ח־ר־מױחד. מ׳זיצט און מ׳װארט, עס װערט שוין שפעט, דער רב קומט נישט ארויס. א״ז ר׳ נחום שעװינסקי (זלמנ׳ט פאטער) מיט נאך אײניקע בעלי בתים ארײנגעקומען צום רב אין שטיבל — ערשט ער זיצט פארטיפט אין לערנען װי קײנמאל גארנישט. זאגן צו אים די בעלי בתים: ״רבי, מען איז דױך געקומען צו באראטן זיך װעגן אײער ענין, טא פױדװאס שװײגט איר און קומט נישט ארויס צו דער אסיפה?״ ענטפערט ר׳ דוד מרדכי: ״איך האב זיך מישב געװען, װאס װעט שוין זײן אז איך װעל קריגן מער שכירות אין דער צװײטער שטאט װעל איך האבן מער אויסצוגעבן. און װאס נאך — נײן, איך פאר נישט. איך בלײב מיט אײך. דער עיקר, פארריכט דעם דאך יפון שול, אזן זײט מתקנ ד י פסוליםפר תורה, דאס איז אלעס װאס איך פארלאנג פון אײך...״

נאך א פאל: ר׳ דוד מרדכי האט אנגעשריבן א שטר־מכירה פאר ר׳ נחום שעװינסקי. פארשטײט זיך, אז דאס האט פאר־ נומען אסאך צײט. דער רב ד,אט געדארפט נאכזוכן אין ספרים און שרײבן, א.א.װ. נעמט שעװינסקי 5 רובל און דערלאנגט דעם רב פאר זײן טרחא. גיט ר׳ דוד מרדכי א ציטער: ״תס־ ושלום, איך װעל נע׳מען בײ אײך געלט! איר נעמט דאך בײ מיר הײװן... איז גענוג... דאס איז מײן שכירות״. — און ר׳ דוד מרדכי האט דאס געלט נישט גענומען. דאס װיױט װאס פאר א שונא בצע דער רב איז געװען און במילא קען שוין דאס אויך עדות זאגן אויף זײן ער־ לעכקײט און תמימות...