* דער שרייבער פון די דאזיקע שורות האט געהאט די זכי ה צו געפינען זיך אין דער סביבה פון ר׳ הלל צייטלינען און זיין פאמיליע אין משך פון א צענדליק יארן. ר׳ הלל איז אויך געווען דער שליח, וואס האט דעם שרייבער אינדירעקט געראטעװעט פון דײטשישן גיהנום. אלס צײכן פון טיפער הכרה און פארערונג צום גרויסן ײדן, ר׳ הלל און זיין פאמיליע, גיב איך דא אויסצוגן פון מײן ארטיקל, — געװען געדרוקט אין שלמה גאלדענבערג׳ס ״אונזער װארט״, 1943, אין לאנדאן, ענגלצנד. ארגאניזאציעס און גרופעס (״בני לוי״׳ ״בני יבנה׳ / ״בני היכליא״, ״סס 3 יחידים״, ״כל ישראל״ א.א.), אבער אזוי גיד װי צייטלין האט דערפילט, אז זיינע מיטארבעטער זײנען אויסן צו שלאגן אײגן קאפיטאל׳ דינען אײגענע אינטערעםן׳ האט ער מיט אײן שטריך פון זײן פעדער צעװארפן זיינע אײגענע בנינים...

ר׳ הלל צײטלין איז געװען א ױשב־אוהל. ער איז אין ערגעץ נישט געגאנגען. דערפאר אבער איז מען געקומען צו אים אין שטוב. די טיר פון זײן הויז האט זיך קיינמאל ניט צוגעמאכט. װער איז צו צײטלינ׳ען נישט געקומען? — װאו גאר אן אנגעװײטאגטע פראגע, אן עצר״ אן עגין פון הילף — איז מען געקומען צו הלל צײטלינ׳ען. א מחלוקת־הרבנים אין א שטעטל; א םכסוך װעגן שחיטה; חלוצים. ביי װעמען מ׳האט צוגענומען די סערטיפיקאטן; און סתם פארביטערטע נפשות. צו װעמען װענדט מען זיך נאך הילף אויב נישט צו צײטלינ׳ען? הײנט סתם אזוי באזוכער; א פראװינצער רב׳, א ישיבה־בחור, שדײבער, דיכטער... אלע זײנען געקומען צו באקעגעװן זיך מיט ר׳ הלל צײטלין און שמועסן מיט אים א פאר װערטער. צײטלינ׳ס הויז אויף שליסקע 60 איז געװען א בית־ועד לחכמים. ר׳ הלל איז געװען, בלי םפק, דער גײםטיקער מדריך און רבי פון ײדנטום און ספעציעל פון די ײדן פון פוילן, װאו ער האט אין משך פון א םך יאר גע־ לעבט און געװירקט. צײטלין איז אפשר געװען דער אמ־ מײנסט געלייענטער שרייבער, װעמענס װארט איז ארײנ־ געדרונגען אין אלע ײדישע שטעט און שטעטלעך פון פוילן.

פי ל האב ן צײטלינ׳ע ן געהאלט ן פא ר א בעל־תשובה . אבע ר אוי ף צײטלינ׳ע ן קע ן מע ן ניש ט זאגן ; ״ע ר אי ז געװאר ן א בעל־תשובה״ . ר ׳ הל ל צײטלי ן אי ז זײ ן גאנ ץ לעב ן געװע ן א ״בעל־תשובה״ . ע ר אי ז גי ט געװע ן פו ן ד י ״בעלי־תשובה״ ׳ װעלכ ע דרײע ן אוי ס פלוצלונ ג דע ם פעל ץ או ן װער ן ״פרוםו ״ לפנים , װע ן ע ם לוינ ט ז ײ צו ם געשעפט.. . ר ׳ הל ל אי ז זײ ן גאנ ץ לעב ן געװע ן א בעל־תשובד ״ א ״מפשפ ש במעשים״.. . ע ר ר׳א ט זי ך קייגמא ל ניש ט געשײד ט מיט׳ ן ספר . ע ר אי ז גע ־ װע ן א שטרײנ ג אפגעהיטענע ר ײד ׳ א ירא־שמיס , ניש ט נא ר לפנים , נא ר בעיק ר אינערלעך ׳ ב ײ זי ך אי ן ד י ד ׳ אמות . א חו ץ אל ע מצװ ת מעשױ ת הא ט ע ר אוי ך אפגעהי ט דע ם ״ל א תשקרו״ ׳ ״ל א תעשק״ , ״ל א תונה״ ׳ ״ל א תטה ״ או ן אנדער ע לאו׳ן , װעלכ ע װערן , לײדער , פו ן פי ל פרומ ע ײד ן ניש ט אפגעהיט.. . או ן א ז אי ך פלע ג ארײנקומע ן צ ו ר ׳ הל ל צײטליג׳ע ן אי ן שטו ב (אוי ף שליםק ע 60 ) , אי ן דע ר פר י צ י אי ן א פארנאכט , פלע ג אי ך שוי ן אויפ׳ ן שװע ל הערן ׳ װ י ר ׳ הל ל צײל ט ד י װערטע ר פ ץ דע ר שמוג ה עשרה , או ן אי ז מדקד ק אוי ף יעד ן אות ׳ װ י א סופ ר בײ ס שרײב ן א םפר־תורה . ני ט אײנמא ל פלעג ט טרעפן ׳ א ז ר ׳ הלל , נא ך אי ן טלי ת או ן תפלין , שטאר ק פארטיפ ט אי ן רעױנות , אי ז צוגעגאגגע ן צ ו זי ק גרויםע ר ביבליא ־ טעק , ארויסגעגומע ן א םפ ר או ן ע ר הא ט אזו י געקענ ט אפשטי ץ או ן ארײגקוקע ן בי ז האלב ן טאג . ר ׳ הל ל הא ט ״ל א פם ק פומי ה מגירסא ״ בי ז צו ם סוף . ע ר הא ט געמאכ ט כמ ה וכמ ה הדרג׳ ס אוי ף ש״ם ׳ או ן פו ן ד י ײנגםט ע יאר ן א ן אי ז