298 דראהיטשין צוביסלעכױי באקומען אויך פון זײערע קוחובים אין שטאט אביםל װערטזאכן און זײ האבן עס אויסבאהאלטן, ;האפנדיק אז ״װען די גאולה װעט קומען״ װעלן זײ דערמיט זיך קענען שטעלן אויף די פים... . אזױווי צו דער גאולה איז נאך־אבער געװען װײט און אלע האבן פארשטאנען, אז מ׳װעט נאך דארפן א גרויסע ישועה ביז דער ישועה, האט מען דערװײל גערנדערפילט דעם קא־ מענדאנטם ״בקשה״. מ׳האט אים אפט געשעגקט! גאלדענע רינגעלעך, זײגערלעך און אלץ וואס ער האט נאר פארלאנגט, האפגדיק אז בזכות פון די מתנות װעט דער //ײדגפרײגט״ מארטין זארגן פארן לעבן פון די לאגער־ארכעטע ר און זײ ראטעװען פון טויט, פונקט װי ער האט //געראטעװעט״ דאס לעבן פון ײדן אין אנדערע ערטער.. . ט. דער גנכ כאדאנקע און שטאטישע רופן העלפן די ײדן אין דראהיטשין איז דערװײל די לאגע געווארן פון טאג צו טאג מער אנגעשטרײנגט. אויפן װאונק פון דער דײטשער מאכט האט די קריםטלעכע באפעלקערונג פון דראהינהזזין און אומגעגנט זיך געװאנדט מיט א ביטע מ׳זאל דראהיטשין מאכן ,/ײדגרײן״, דאם הײסט צונעמען די ײדן פון שטעטל.

דראהיטשינער גוײם זײנען דוקא געװען גוט אויפגעלעבט מיט דער ײדישער באפעלקערונג. אין די ערשטע טעג פון דער דײטשער אקופאציע פלעגט דער רוסישער גלח פון שטעטל אפט אינטערװענירן בײ דער מיליטער־פארװאלטונג לטובת די ײדן און באזונדערם לטובת דעם רב ר׳ איתיק קאלענקאװיטש. אײנמאל, װען געםטאפא־מענער האבן דעם רב ארויםגעשלעפט אינדערפרי א נאקעטען פון בעט, ארײנגע־ װארפן אים אין זײער טאקסי און געפירט הינטער שטאט מיטן ציל צו דערשים אים, איז דער גלח ארויםגעלאפן, געבעט רחמים פאר אים און געראטעװעט זײן לעבן, די רוסישע בירגערמײסטערס: קרײדיטש און באריםױק, װעלכע האבן איבערגענומען די מאכט נאכן פוילישן ביר־ גערמײסטער טשאפלינסקי, די פאמיליע םטראפקי און אגד. פלעגן זיך זעלבםט באשטײערן און העלפן יידן צו צאלן די פארשײדענע קאטריבוציעם (א זאך װאס מיטגלידער פון ײדנ־ ראט און פון דער ײדישער פאליצײ האבן ניט געטאן).

דע ר שטעטלשע ר גנב, באדאנק ע פו ן זאריטשק ע הא ט גע־ װאדנ ט ד י גוים: /,װע ר ס׳װע ט אגריר ן א ײד ן װע ט האב ן צ ו טא ן מי ט מיר!״... נא ך דע ר באפרײאונ ג הא ט דע ר זעלבע ר באדאנק ע פארמסר ט פא ר דע ר נ.ק.װ.ד. (געפעאו), א ז זײ ן שװעסטע ר הא ט ארויסגעגעב ן ײד ן דע ר דייטשע ר מאכ ט או ן גור ם געװע ן צ ו זײע ר טויט. ד י נ.ק.װ.ד. הא ט זײ ן שװעסטע ר פארשיק ט קײ ן סיבי ר או ן איבערגעגעב ן באדאנקע ן אי ר פאר־ מעגן. אבע ר ע ר הא ט זי ך אנטזאג ט צ ו געניס ן פו ן דעם. אײניק ע טע ג פא ר דע ם חורב ן פו ן געט א א ׳ הא ט באדאנק ע געװארנ ט ד י ײדן: ״מ׳װי ל אײ ך אומברײנגען, אגטלויפט!״ אי ן דע ם צעכװאליעט ן י ם פו ן ײדנהא ם אי ז דראהיטשי ן געװע ן א גליקלעכע ר אינדזל, װא ו ד י שנא ה הא ט זי ך ני ט געשפירט. דראהיטשינע ר גוי ם פלעג ן טרא ץ אל ע פארבאט ן או ן געפאר ן ארײגפיר ן אי ן געט א שפײז־ארטיקלע ן או ן דרא־ היטשינע ר ײד ן האב ן בי ז דע ם םאמ ע חורב ן גי ט געהונגערט. דײטש ן שים ן 16 ײדן, אנזא ג צו ם ליעצט ן חורב ן או ן א ט אי ן דע ם דאזיק ן גליקלעכ ן אינדז ל האב ן אויפ ן װאונ ק פו ן דע ר דײטשע ר מאכ ט זי ך פלוצלונ ג באװיז ן מעל־ דונגע ן אי ן ד י גאםן, א ז ד י שטא ט דאר ף אינגיכ ן װער ן ײדנרײן, א ז ד י באפעלקערונ ג װינט ש זי ך באפרײ ט צ ז װער ן פו ן דע ר ,׳ײדישע ר אומרײנקײט״.

ד י דאזיק ע מעלדונגע ן זײנע ן געװע ן װ י א טוי ט אורטײ ל פא ר דע ר ײדישע ר באפעלקערוגג . ײד ן האב ן דערפיל ט א ז ם׳גרײ ט זי ך א ן ״אקציע״ . מ׳הא ט לכתחיל ה געמײנט , א ז ס׳װע ט פונק ט װ י אי ן פא ל פו ן געט א ב ׳ זײ ן א טערמיניק ע אקציע ׳ װא ם װע ט דויער ן נא ר געצײלט ע שעה׳ן , או ן ד י װעלכ ע װעל ן זי ך אויסבאהאלט ן װעל ן געראטעװע ט װערן . אל ע געט א אײנ ־ יעקב , פײטש ע או ן בערעל ע װיכנעם . אל ע אומגעקומען , הי״ד !