הא טני ט געקענ ט צוזע ן דע ם צע ר א ץ ד י יםורי ם פו ן זײנ ע טײערע , אי ז ער , אײנמא ל אי ן א גאכט , אװע ק אי ן דאר ף זא ־ ריטשקע , צ ו א געװים ן פויע ר מי ט נאמע ן פעטרו ק או ן גע ־ בעטן , א ז פעטרו ק זא ל אי ם געב ן דע ם פאטער׳ ם פוטע ר או ן נא ך אנדער ע װארעמ ע זאכן , װא ם אונדזע ר פאטע ר הא ט גע ־ הא ט באהאלט ן אי ן זי ץ שײער . פעטרו ק הא ט אונדזע ר ברודע ר געהײס ן קומע ן מארגן . צ ו מארגנם , א ז שמעו ן אי ז געקומע ן נא ך ד י זאכן , הא ט פעטרו ק געמאכ ט א גװאלד , א ז ע ר הא ט געכאפ ט א באהאלטענע ם ײד . ד י פאליצײ , פארשטײ ט זיך , אי ז גלײ ך געװע ן אויפ ן אר ט או ן ארעסטיר ט שמעונ׳ען . פעט ־ רו ק אי ז געװע ן זיכער , א ז ע ר װע ט פו ן ד י דײטש ן באקומע ן סס צ מאר ק מי ט א פלא ש בראנפ ן אלם . באלוינונג . ד י דײטשיש ע רוצחי ם האב ן שמעונ׳ע ן מערדערלע ך געשלאג ן או ן אי ם געצװועען , ע ר זא ל ארויסגעב ן דא ס בא ־ העלטעני ש פו ן ד י אנדער ע ײדן . אונדזע ר ברודער , זעענדיק , א ז זײ ן גור ל אי ז שוי ן גע׳חתמ׳ע ט או ן ע ר װע ט שוי ן פו ן ד י מערדע ר ניש ט ארויםגײ ן קײ ן לעבעדיקע ר האט , װ י שמשו ן הגבור , געזאגט : ״תמו ת נפש י ע ם פלשתים ״ או ן באשלאם ן צ ו נעמע ן נקמה , מי ט זײ ן טויט , אי ן דע ם רויבעריש ן מחשיק . שמעו ן הא ט זי ך ״מודה ״ געװען , א ז פעטרו ק הא ט אי ם ד י גאנצ ע צײ ט אויםבאהאלט ן ב ײ זי ך אי ן שײער . או ן כד י איבערצוצײג ן ד י דײטש ן אי ן זײנ ע רײד , הא ט ע ר ז ײ ארײנ ־ געפיר ט אי ן שײע ר או ן ז ײ אנגעװיז ן אוי ף ד י זאכן , װא ם מי ר האב ן געהא ט באהאלט ן אי ן דע ם שײער.. .】【。

די דײטשן האבן ארעםטירט פעטרוק׳ן מיט זײן פאמיליע פון 7 פערזאן. די דײטשן האבן אויפגעשטעלט 7 תליות אין מיטן מארק, צונויפגעטריבן אלע פויערים פון געגנט און פאר אלעמען אין די אויגן אויפגעהאנגע ן פעטרוק׳ן מיט זײן פאמיליע אויף די תלױת. אזוי האט פארענדיקט דער נבלה׳דיקער פויערישער רויבער, װאם האט זיך געקװאפע ט אויף א פאר ײדישע חפצים. אונדזער ברודער שמעונ׳ען האבז די דײטשישע מער־ דער ערגעץ־װו אװעקגעפירט און מער האבן מיר פון אים נישט געהערט. אויסבאהאלטנדיק זיך אין װאלד בערך 14 חדשים, האבן אונד ז די פארטיזאנער אױסגעפונען און זײ האבן אונדז צוגע־ נומען מיט זיך. און אזוי ארום זײנען מיר לעבן געבליבן. נאכדעם, אז די רויטע ארמײ האט אונדז באפרײט האבן מיר זיך אומגעקערט קײן דראהיטשין. די פויערים האבן זיך געװונדערט און געפרעגט: ״װאם איר לעבט נאך?״... מיר האבן זיך פאר שאנדע און װײטאג ביטער צעװײנט... מיר האבן אין דראהיטשין ניט געפונען קיץ אײן ײד. מער האבן מיר אין דראהיטשין ניט געקענט פארבלײבן, וױיל די פויערים זײנען אלע געװען פאר׳םמ׳ט און פארגיפ־ טע ט פון דײטשן היטלעריזם און ײדן־האם. מיר האבן זיך געזעגנט מיט אונדזער ליבער געבורט־שטעטל אויף אײביק... און מיר זײנען אװעק אין דער װעלט ביז מיר זײנען אנגע־ קומען קײן אמעריקע. — [ז.ז. 183 חײם שולמאן. — רעד. ] שדה פרידענבערג די העלדישע ײדישע מײדל

זאל דאס פארצײמנט װערן לזכרון! בער־זאדין דײטשן האבן געפירט די ערשטע האלב שטאט צו דער שחיטה אין בראנע־גורה (בײ בערעזע), זײנען מיט די ײדישע קרבנות מיטגעפארן 25 ײדישע פורמאנעס מיט זײערע געשפאנען. װען דער טויטן־צוג איז אנגעקומען צום עמק הבכא האבן די דײטשע הענקער באפוילן די ײדישע פורמאנעס צו פאשן זײערע פערד ביז זײ װעלן פארענדיקן זײער מאדד און נאכדעם פארן צוריק אין שטאט. דאן האט זיך דאס מוטיק ײדיש מײדל, שרה פרידענבערג, (טאכטער פון שלמה פרידענבערג), געשטעלט אויף א קלאץ און א געשרײ געטאן צו די ײדישע פורמאנעס: ״ברידער ײדן! װי קענט איר פארן אלײן אהײם און אונדז דא איבערלאזן צו װערן ארײנגעװארפן אין די קאלך־ אוױונס. ז! (גריבער װו מען ברענט קאלך — רעד.) געדענקט, וואס איר טוט! אײער געװיסן װעט אײך מאטערן דאס גאנצע לעבן! קומט מיט אונדז! זאלן די דײטשע רוצחים אלײן טרײבן די פערד אין שטאט. קומט מיט אונדז און לאמיר יפאלן װי גיבורים!״... [ז.ז. 280 בילד פון שרה׳ן. — ד.װ.] און די 25 ײדישע פורמאנעס זײנען פארבליבן מיט די צום טויט־פאר׳משפט׳ע ײדן און געטײלט זײער גורל. הי״ד! פון רחל קראװעץ