טע ראי ן דער פינצטערניש, געװאנדער ט או ן געזוב ט א ן אר ט װ ו צ ו באשיצ ן זי ך פו ן טויט. דע ם טא ג בי ן אי ך איבערגעלעג ן אי ן גרויס ן קאהגזאנע ם װאל ד צװיש ז ד י קוסטעס. א ז ע ס אי ז פינצטע ר געװאר ן בי ן אי ך װײטע ר געלאפן. הונגעריק, מי ט געשװאלענ ע פיס, הא ב אי ך זי ך דערשלעפ ט צ ו א דארף׳ אנגעקלאפ ט אי ן טי ר או ן געבעט ן א טרונ ק װאסער, אבע ר ד י פויערי ם האב ן מי ר געװארנ ט אי ך זא ל זי ך אפטראג ן פו ן דא־ נען. בי ן אי ך װײטע ר געלאפ ן או ן זי ך דערשלאג ן צ ו א פויע־ ריש ע פאמיליע, מי ט װעלכ ע מי ר האב ן אמא ל געהאנדלט. דע ר אלטע ר פויע ר אי ז אי ן הוי ז ניש ט געװען, הא ב אי ך דע ר אלטע ר פויערט ע געגעב ן א פעק ל אסיגנאציע ס אי ן דאלאר ן או ן ד י קריסטי ן הא ט צוגעשטימ ט צ ו באהאלט ן מי ך אי ן קוטשקע, בתנאי, א ז אי ר מא ן זא ל פו ן דע ם ניש ט װיסן. שפע־ טער, אבער, א ז דע ר פויע ר אי ז געקומע ן או ן אויסגעפונע ן א ז אי ך לי ג אי ן קוטשקע, הא ט ע ר געהײס ן מי ר צ ו פארלאז ן זי ץ הויז. ע ס הא ט ניש ט געהאלפ ן קײ ן געװײ ן או ן קײ ן גע־ בעט. דע ר פויע ר הא ט מי ר געגעב ן א פא ר ״פאסטאלעס ״ או ן אי ך הא ב פארלאז ן זײע ר הויז. ד י נאכ ט אי ז געװע ן א קאלטע׳ א שנ ײ או ן א װינ ט הא ט געשניט ן מײ ן לײ ב װ י מי ט מעסערס• ד י קריסטי ן הא ט זי ך ׳איבערגעצלמ ט או ן מי ר געהײס ן גײן. צװ ײ יא ר גןןלעב ט אי ן א קוטשק ע

פארן אװעקגײן האב איך נאך געפרװוט מזל מיט דער אלטער, איך האב איר צוגעזאגט אפצוגעבן מײנע בײדע הײ־ זער אויב זי װעט מיר אויסבאהאלטן. איך האב איר געוװנען, און זי האט מיר ארײנגעלאזט אין הויז. בײטאג פלעג איך ליגן אין קוטשקע אונטערן אוױון און בײנאכט אויפן אוױון. נאך װאכן לאנג ליגן אויף דעם הײסן אוױון, האט מײן קערפער באקומען בראנד־וװנדן, װעלכע האבן מיר פארשאפ ט גרויסע יםורים. אזוי האב איך דארט אפגעפינצטערט צװײ יאר. ליגנדיק אין מײן באהעלטעניש, פלעג איך זיך צוהערן צו די געשפרעכן פון די פויערים, װעלכע פלעגן זיך פרײען װאם אלע ײדן פון דראהיטשין זײנען פארניכטעט. אין א געװיסן טאג זײנען אלע פויערים פון דארף פארארדנט גע־ װארן צו גײן קײן דראהיטשין צו זען װי מען הענגט אויף אינמיטן מארק דעם פויער פעטרוק פון זאריטשקע מיט זײן פאמיליע פאר אויסבאהאלטן דעם ײד שמעון קראװעץ. יעדן פויער איז צוגעזאגט געװארן שנאפס און הונדערט מארק אלס מתנה פאר איבערגעבן א באהאלטענעם ײדן צו די דײטשן. איך האב שוין נישט געהאט קײץ טרערן פון װײנען, דער טרערן קװאל פון מײנע אויגן איז געװען אויסגעטריקנט. װען דער קריסט איז נישט געװען אין הויז׳ פלעגט

ד י אלט ע מי ך ארויםנעמע ן פו ן אונטער ן אויװ ן או ן אויםרעד ן מי ט מי ר א פא ר װערטער . ז י הא ט מי ר אזי ך אויסגעלערנ ט װ י צ ו שפינע ן פלאקם . געגאנגע ן בי ן אי ך אנגעטא ן װ י א שיקס ע או ן ד י װײם־רוסишע שפרא ך הא ב אי ך גו ט גערעדט ׳ אזו י ארו ם אי ז ד י געפא ר געװע ן ניש ט אזו י גרוים ׳ א ז אי ך זא ל דערקענ ט װער ן אל ס ײדישע . אײנמא ל זײנע ן אי ן הויז , ו װ אי ך בי ן געװע ן ׳ ארײנ ־ געקומע ן צװ ײ ס.־ם.׳ע ר דײטשן . גרא ד אי ז אי ן הוי ז קײנע ר גיש ט געװע ן אחו ץ מיר . אי ך הא ב זי ך ניש ט פארלאר ן או ן גע ־ זאג ט ד י דײטשן , אי ן דע ר װײס־רוסישע ר שפראך , א ז מי ץ מומ ע אי ז נישטא . אי ך הא ב ז ײ געגעב ן ברוי ט או ן פוטע ר או ן ז ײ זײנע ן אװעק . ע ס אי ז געװע ן א נ ט װא ס ז ײ האב ן מי ך גיש ט פארדעכטיקט . נא ך צװ ײ יא ר צײט , װע ן ד י דײטש ן ׳האב ן אנגעהויב ן לויפ ן צוריק , הא ט אײגמא ל יפארבלאנדזשע ט צ ו אונד ז א גרו ־ פ ע פארטיזאנער , װעלכ ע האב ן זי ך גענומע ן צו ם אלטן , ע ר זא ל אויםזאגן , ו װ ע ר הא ט פארבאהאלט ן ײדיש ן פארמעגן . אי ך הא ב דא ם דערהערט , בי ן אי ך ארוי ם פו ן מײ ן באהעל ־ טעני ש או ן זי ך פארגעשטעל ט פא ר ז ײ או ן ז ײ דערצײל ט א ז דא ס אלט ע פאר ל הא ט מי ך געראטעװע ט פו ן טויט . אײנע ר פו ן ד י פארטיזאנער , א יאנאװע ר ױנגערמאן , הא ט מי ר דערקענ ט או ן ז ײ האב ן מי ך מיטגעגומע ן מי ט זיך . אי ן קורצ ן נאכדע ם זײנע ן ארי ץ ד י רוס ן או ן אונד ז באפרײ ט פו ן ד י שרעקלעכ ע דײטש ע רוצחים .

קומענדיק צוריק קיין דראהיטשין האב איך דארט געטראפן א טויטע שטאט, קיין שום סימן ׳פון לעבן. איך האב געװאנדערט װײטער ביז איך בין אנגעקומען קיין איטאליע, און פון איטאליע האט מיך מײן פאמיליע׳ די װײנשטײנס, אריבערגענומען קיין קאנאדע (מעלװיל, סאםקעטשעװאן), װאו איך האב געפונען א שטיקל מקום מנוחה״ יעקב ױםף (געשט. ד׳ ניסן, 1938) און חיה־לאה שינדער, הי״ד