348 דראהיטשין געזײט טוים אינער דײסשל8נד פון י. מ. לןערשט ״פאחועוטס׳ / 28טן אפריל, 1946 װעגן שמואל עפעלבוימען רואיק איז זיך געפלאסן דאס לעבן פון דעם העברײאישן לערער שמואל עפעלבוים פון דראהיטשין. יארן האט ער זיך אפגעגעבן מיט דערציען ײדישע קינדער, ומיט צוגרײטן זײ צו זײן נוצלעכע מענטשן אין דער געזעלשאפט. פלוצלוגג האט אויסגעבראכן די מלהמת און דאס רואיקע לעבן איז איבערגעריסן געװארן. עס האבן זיך איצט אנגעהויבן יארן פון שװערן צער און פײן. די בלוט־דורשטיקע דײטשן זײנען געקומען און געבראכט מיט זיך טויט און פארניכטונג. עם זײנע ן פאר זײנע אויגן אומגעבראכט געװארן זײנע אײדעלע ױנגע תלמידים און עס זײנען אין זײן קעגנװארט אװעקגעשלעפט געװארן צום טויט זײנע נאענטסטע און טײערסטע, צװישן זײ זײן מוטער און שװעסטער. ער האט געשקלאפט אין לאגערן אונטער די שוידערלעכ־ סטע באדינגונגען. ער איז געװען צװישן די, װעלכע מ׳האט געפירט צום טויט און ער איז אײנמאל און א צװײטן מאל אנטלאפן פון די מערדער אונטער א האגל פון קוילן. די קריסטלעכע ״גוטע״ שכנים האבן מיט העק און מיט קאסעם געלויערט אויף ײדן אין אלע װינקעלעך, און ער האט זיך גע־ מוזט פון זײ אויסבאהאלטן אין װאלד און אין גריבער... די שװערע איבערלעבנישן האבן דעם העברײאישן לע־
רע ר געבראכט א סך אנטוישונגען. זײ האבן אבער זײן מוט ניט געבראכן. פארקערט, זײ האבן אים, דעם שטילן מענטשן׳ וואס האט קײנמאל קײן פליג ניט געטשעפעט, פארװאנדלט אין א מוטיקן קעמפער, וואס האט העלדיש זיך געשלאגן קעגן די דײטשע בעסטיעס און געזוכט נקמה צו נעמען פאר דעם אומשולדיקן, ײדישן בלוט. שמואל עפעלבוים, װאם געפינט זיך איצט א־ן לאדַז און גרײט זיך צו פארן קײן ארץ ישראל, האט א סאך דורכגעמאכט אין די בלוטיקע יארן פון דער מלחמה. דארויף זאגט עדות זײן לאנגער און רירנדער ברױו װאס ער האט צוגעשיקט צום ״פארװערטם״ פאר זײן ברודער ױסף עפעלבוים, װעלכן ער זוכט איצט ארום. אויך זוכט ער משה ױסף׳ן און לײזער דװאישקעס פון דראהיטשין. ער לאזט זײ װיסן, אז פון חיה־ טשען, װאס איז געװען פארהײראט צו א װארשערוער דאק־ טאר, איז געבליבן א דרײ־יאריק יתומה׳לע. א קריסטין פון דראהיטשין האט דאם קינד גענומען צו זיך, װען עס איז אלט געװען דרײ מאנאטן, און עס האדעװעט זיך ביי איר אויך איצט. מיר גיבן דא איבער א טייל פון דעם ברױו. אט װאס ער שרײבט. ״אונדזער שטעטל דראהיטשין איז אקןפירט געװארן פון די דײטשע רוצחים דעם 25טן ױני, 1941. אין דעם טאג האט זיך אנגעהײבן דאם טראגישסטע קאפיטל פון אונזער לעבן.
שוי ן אוי ף צומארגנ ם האב ן ד י זעלנע ר אנגעהײב ן רעװידיר ן אל ע ײדיש ע היױער , צ י ס׳אי ז אי ן ז ײ ניט א קײ ן װאפן , אבע ר צוגענומע ן האב ן ז ײ גוט ע אנצוגן , פעטס , שוכװאר ג או ן אנ ־ דער ע װערטפול ע זאכן . ז ײ האב ן גערויב ט או ן געשלאג ן מא ־ טיװירנדיק , א ז ע ס אי ז דערפאר , װא ס אונדזער ע אמעריקא ־ נע ר ברידע ר האב ן אנגעהײב ן דע ם קרי ג קעג ן דײטשלאנד . ״סו ף ױני , 1941 , הא ט דע ר נאטא ר טשאפלינםקי , װעלכע ר אי ז געװאר ן בירגערמײסטער , צונויפגערזפ ן א ן אלשטאטייש ע פארזאמלונ ג אויפ ן מאר ק או ן דערקלערט , א ז ד י ײד ן זײנע ן אויסער ן געזעץ . ז ײ האב ן קײ ן שו ם רעכ ט ניט . ז ײ מוז ן טראג ן געל ע לאטעס , אנקלאפ ן געל ע מג ן דוד ס אוי ף ד י טיר ן פו ן זײער ע הײזער , גײ ן אוי ף צװאנ ג ארבע ט או ן צאל ן קאנטרי ־ בוציע ם פאר ן דײטש ן מיליטע ר או ן פא ר דע ר אוקראיניש ־ פוילישע ר צױוילע ר מאכט . שחיט ה אי ן מאטעלע , פאמפק , יאנאװע , פינםק , פריס ק ״אנהוי ב ױלי , האב ן ד י ערלי ם פו ן דאר ף װעטל ע דער ־ הרג׳ע ט ד י עטלעכ ע ײדיש ע משפחות , װא ם האב ן דאר ט גע ־ װ 1 ינ ט או ן זי ך צעטײל ט מי ט זײע ר פ/רמעגן . אוי ך האב ן דע ־ אלטער , דװאשק ע גאלדבער ג או ן קינדער : חײטשע , אסתר , לײ - זער . חו ץ לײוער ן או ן מוטע ר (געשט. ) אל ע אומגעקומען , הי״ד !