62 דראיהיטשין געטאן האט ער דאם, מסתמא, צוליב אן עין־הרע, אז ביידע אייז־עמ׳ם זאלן זיך נישט געפינען אין נייעם בית־מדרש. דאם אייגבירגער זיך אין אלטן בית־מדרש, האט מיט דער צייט געבראכט א גרויסע תועלת. נאכ׳ן באקענען זיך מיט די בעלי־ בתים, לומדים, פון אלטן בית־מדרש, האט מען מיר פאר־ געשלאגן איך זאל לערנען מיטן עולם א בלאט גמרא, וועלכס איך האב גערן אנגענומען. ביז דאַן פלעגט ר׳ משה וועלװיל, ז״ל, לערנען מיט עטליכע יידן חײ־אדם. די הויפט־גרינ־ דער פון דער חברה־ש״ם זענען געווען ר׳ ישראל אפרימ׳ם אדער ישראל טילעס, ר׳ זלמן בוניעס און אנדערע. דער אלטער בית־מדרש האט אנגעהויבן אפלעבן. די חברה־ש״ם איז וואס ווייטער אלץ מער שטארקער און גרעסער געווארן. אונזער בלאט־גמרא, בין מנחה למעריב, איז געווארן מפורםם אין שטאט, און עס האט צוגעצויגן אלעמאל מער לערנערם. ווען מיר האבן געענדיקט די ערשטע מסכתא האבן מיר געמאכט א םױם באגלייט מיט א שיינער םעודה אין ר׳ יצחק אביגדור׳ס הויז. מיט יארן שפעטער, ווען מיר האבן גע־ ענדיקט גאנץ ש״ם, האט מען אין אלטן בית־מדרש געמאכט א גרויסע שמחת ״ וועלכע האט זיך געצויגן א גאנצע וואך. די שול איז געווען שיין אויסגעדעקארירט, און אלע טאג זענען פארגעקומען סעודות, ביי וועלכע מען האט געזאגט הדרנ׳ס און דער עולם האט געהאט אן אמת׳ן תענוג־רוחני.
די חברה־ש״ס האט זיך אנגעהאלטן אין די יארן פון דער ערשטער װעלט־מלחמה. נאכדעם װי די אפטרעטנדיקע רוסישע ארמיי האט פארברענט אלע שוהלן, האט זיך די די גאס נאך דעם ברייק, װאס גייט צום זאמד חברה־ש״ס אריבערגעקליבן אין דער אײנציקער פארבליבענע חסידים־שטיבל. איך האב אנגעהאלטן דער חברה־ש״ס ביז איך בין אין יאר 1924 אװעקגעפארן קײן אמעריקע. דעם לעצטן שיעור האב איך געזאגט ביי מיר אין הויז אויף די געפאקטע פעק. װען אויפן גאס זײנען שוין געשטאנען גרייט די װעגענער, װעלכע האבן געדארפט אונז נעמע ן צום באן, האבן די חברים געבראכט גמרות מיט ליכט און איך האב געלערנט מיט זײ צום לעצטן מאל דעם בלאט גמרא. נאכדעם האט די חבר ה מיר געגעב ן א דאנק־ברי װ מיט תתימות פון אלע חברים׳ אלס אנערקענונג פאר מײן זאגן דעם שיעור אין משך פון 23 יאר. נאכדעם זײנען אלע אװועזענדע געגאנען א מצוה־טאנץ, און מען האט מיר ארויםבאגלײט מיט געזאנג צום באן אויף מײן נסיעה קײן אמעריקע. ג. די מחלוקת־הרכנים עס איז פאראן א פאלקס־װערטל: ״צופיל איז אומגעשריבן״
זונט״ . דראהיטשין איז געװען באװוּסט, אלס א פײנע, שטילע שטעטל, מען האט זיך גישט געקריגט און מען האט געלעבט בשלום. האט זיך ארײנגעמישט דער שטן און האט אנגעמאכט אין שטאט א פירוד־לבבות. די סיבה צו דעם איז געװען, די יונגע מוסמכים, װי אויבן דערמאנט, װאס האבן געװארט אויף רבנות־שטעלעס. גראד האט זיך געמאכט, אז דער אלטער רב, ר׳ מנחם רײכמאן, איז אויף די עלטערע יארן אװעקגעפארן מיט דער רביצין קיין ארץ ישראל און האט זײן כסא־הרבנות איבערגעגעבן צו זײן אײדעם, הרב ר׳ אײזיק יעקב קאלענקאװיטש. דא זײנען ארויסגעקומען די קעגנער פון אלטן רב און האבן ארויסגעשטעלט די קאנדידאטור פון פרוש, ר׳ דוד מרדכי, אלס רב פון שטאט. ם׳האט געהאלטן, אז ס׳זאל ארויםקומען א דריטער צד ן די פרײנט און פאמילי פון דריטן מוסמך, הרב זאב װאלף מילער, און זאלן אים ארויסשטעלן אלס רב פון דראהיטשין. אבער דא איז אונטערגעקומען א קלוגער ײד און פארגעשלאגן צו מאכן הרב מילער׳ן פאר דעם דיין און הרב ר׳ אײזיק זאל זײן דער רב פון שטאט. אלזא, זײנען געבליבן צװײ צדדים: אײן צד װאס האט געהאלטן פאר ר׳ אײזיק׳ן און דער צװײטער צד — פאר ר׳ דוד׳ן. און װי קיין אײנער פון די צדדים האט נישט געוואלט נאכגעבן און יעדער צד האט זיך געהאלטן ביי זײן רב, האט זיך אין שטאט אנגעהויבן א שטארקע מחלוקת, װאס איז צייטװײז דערגאנגען צו געשלעגן און צו מסירות.
ס׳הא ט זי ך געפונע ן א ל ץ װא ס הא ט צוגעטראכ ט נעמע ן פא ר ד י קעמפנדיק ע צדדים : ר ׳ אײזי ק הא ט געהײם ן דע ר ״רוםישע ר רב ״ או ן ר ׳ דו ד מרדכ י — דע ר ״פוילישע ר רב״ . או ן אזו י האב ן זי ך אוי ך גערופ ן ד י צדדי ם : דע ר ״רוםישע ר צד״ , או ן דע ר ״פוילישע ר צד״ . הג ם אל ע זײנע ן געװע ן רוםיש ע ײדן.. . או ן אזו י אי ז שוי ן ע ס פארבליב ן ד י גאנצ ע צײט . דע ר רוםישע ר ר ב הא ט געדאװנ ט אי ן אלט ן בי ת המדרש , װ ו ד י מערהײ ט אי ז באשטאנע ן פו ן רוסיש ן צד . או ן דע ר פוילישע ר ר ב הא ט געדאװנ ט אי ן נײע ם בית־המדרש , װ ו ד י הויפ ט דע ה הא ט גע ־ הא ט דע ר פוילישע ר צד . או ן ע ם הא ט קײנמא ל ניש ט געטראפן , א ז איינע ר פו ן ד י רבני ם זא ל פארבלאנדזשע ן אי ן שוה ל פו ן צװײטן . װא ם שײ ך מײ ן פערזאן , הגם ׳ אי ך בי ן אוי ך געװע ן א מוםמ ך או ן אי ך הא ב אוי ך געקענ ט אפש ר האב ן א צ ד אי ן