Jewish community of Lodz

האַרט פאַרן אויסברוך פון קרינ, האָט לאָדזש געציילט 0 איינוווינער, פון וועלכע אמװייניקסטן איין דריטל זענען געווען יידן. דער דאָזיקער, קרוב פערטל-מיליאָניקער יידישער קיבוץ, איז נעווען הויפּטזעכלעך קאָנצענטרירט אין די אױיבנדערמאַנטע גאַסן, אָבער אין דער ווירקלעכקייט איז שווער צו זאָנן, אז אין לאָדזש, איידער דעם יאֶר 1939 האָט עקזיסטירט אַן אָפענע געטאָ. ...

... , פאַלקסבלאַט". שוין אין יאָר 1906 איז אין לאָדזש געווען אַ יידישער דרוקער פאראיין --- אָבער די צאַרישע מאַכט האָט אים געשלאָסן, און די פירער אַרעסטירט, ...

געוווינט האָב איך אין לאָדזש, צוזאמען מיט מיין פרוי און קינד אויף נאַרוטאָװיטשאַ 80. (סמיין פרוי האָט נעשטאַמט פון דער משפּחה שטראוך). אויפן זעלבן הויף האָט אויך געוווינט אַדוו. מנשה מיט זיין פּאַמיליע. נעשטאמט האָט ער פון גאַליצישן שטעטל: יאַסלאָ. ווען די מלחמה איז אױיסגעבראָכן איז אַדוו. מנשה אריינ- געקומען צו מיר כדי זיך צו באַראַטן וענן דעם אופן פון פאַרזאָרגן אונדזערע משפּחות מיט שפּייז. איך האָב פאָרגע- ליינט מיר זאָלן קויפן שטאָף, איך -- װי א שניידער ועפ פון דעם שטאָף אויפנייען הויזן, מאַרינארקעס און מירן עס שפּעטער אויסטוישן ביי פּוערים אויף פּראָדוקטן. אזוי ארום האָנן מיר זיך נענטער באפריינדעט. | נאָך דעם, װי די דייטשן האָבן צעשאָסן דעם קהילה-ראַט, האָט א גרופּע פון אָנגעזעענע געזעלשאַפטלעכע טוער באַשלאָסן צו גיין מיט אַ דעלענאַציע צום קריגס-נובערנאַטאָר פון לאָדזש, כדי קלאָר צו מאַכן די לאַנע פון די יידן. צװישן דער דעלע- גאַציע איז אויך געווען אַדוו. מנשה, און פון אים האָב איך געװווסט וועגן די אַלֶע באַראַטונגען און באשלוסן, די דעלע- נאַציע האָט אויך באַשטימט מיטצונעמען רומקאָווסקין, װועל- כער האָט אויסגעזען בכבוריק מיט זיינע לאַנגע, גרויע האָר, זיי האָבן מיט אים אָפּגערעדט, אז ער װועט זיצן רואיק בשעת די געשפּרעכן. די דעלענאַציע איז באַשטאַנען פון א מאַן 20. דער שטאָט-נובערנאַטאָר, וועלכע האָט געהאַט אייגענע פּלע- נער בנונע דרי יידן, האָט דערזעענדיק די דעלעגאַציע, אויסנערופן: --- ווער איז דאָ דער עלטעסטער? װאַרשײינלעך האָט זיך קיינער נישט געכאפּט, וועגן װאָס עס האַנדלט זיך, און אָנגעוויזן אויף רומקאָווסקין, װי דעם עלטסטן צווישן די דעלעגאַטן, דער גובערנאַטאָר האָט דאַן אלעמען באַפוילן צו גיין אהיים, און צו רומקאָווסקין האָט ער גע ...

... היות די יידישע נמינע האָט אויפנעהערט צו עקזיסטירן וי אן אינסטיטוציע, ווענדן זיך די דייטשן מיט זייערע פאַר- אַרדענוננען צום ראַבינאַט, אין דער פּערזאָן פון הרב טרייסט- מאַן -- וועלכער באַהערשט אנב זייער גוט די דייטשע שפּראַך. ...