Sosnowiec

... די אַקאַדעמישע ירדניה" אין ליידער געװען אַ פאַר- בייגייענדיקע דערשיינונג אויפן לאָדזשער באָדן און האָט נישט אַרויסגעוויזן קיין לעבהאפטע טעטיקייט. דערפאַר אָבער האָט זיך די שילער-גרופּע ,ירדניה" אַנטװיקלט אין אַן ערנסטער יוננט-אָרגאַניזאַציע, וועלכע האָט בשעתן הויך-פּונקט פון איר טעטיקייט נגעציילט עטלעכע הונדערט מיטגלידער. דער גרינדער פון דער דאָזיקער אַרנאַניזאַציע אין געווען איינער פון די אַביטוריענטן פון דער יידישער גימנאַזיע אין לאָרזש, און שפּעטער אַליין אַ לערער פון אַזאַ גימנאַזיע אין סאָסנאַָװיעץ -- יוסף זאַנדער. די אַנדערע מיטגרינגער האָבן זיך רעקרוטירט פון די יידישע גימנאַזיעס. עס זענען געווען אויך שילער פון אַנדערע שולן --- אַפילן פּוילישע. איינער פון זיי איז געווען מאַקס גייזלער, פון בראונס גימנאָזיע.

שוין דריי ואָכן אין אוישוויץ. מען סאַרטירט אונדז אװועקצופאָרן אויף ארבעט. א פרוי פון סאָסנאָוויץ פירט אונדז צוריק פון ארבעטס-אמט. זי האָט געגעבן דעם ריטם צו ציילן, זי װויל װאָס שנעלער זיין ווייט פון די נאַציס. זי זאָגט, אז מיר זענען גליקלעכע, װאָס מיר פאָרן אוועק. זי בעט אונדז, אז אויב מיר וועלן בלייבן לעבן זאָלן מיר דערציילן וועגן די פּיינען און ליידן, װי אויך ווענגן אויפשטאַנד, וועגן דער געהיימער ראדיאָ- סטאַציע, ווענן דעם, אז דייטשן זענען פארברענט געװאָרן אין אויוון, וויי? די קאַצעטלער האָבן זיי אריינגעשטופּט. זי האָט דאָס געזאָנט אין איין אָטעם און ווידער אָנגעהויבן ציילן דעם ריטם. ...