12 יי קערש - ײדיש לאַָדוש און אָן אוניפאָרם ארויסניין אויסער דער שטאָט אָפּצוהאַלטן צוזאמענטרעפן. אין לאָדזש זענען דערשינען צוויי טעגלעכע יידישע ציי- טונגען , לאָדזשער (שפּעטער נייער) פאָלקסבלאַט" און , לאָרזשער טאַנעבלאַט". די לעצטע יאָרן פאר דער צווייטער וועלט-מלחמה האָט די ווארשעווער בונדישע , פאָלקסצייטונג" געהאָט א ספּע- ציעלע לאָדזשער זייט. חוץ דעם זענען דערשינען װאָכנבלעטער פון , בונד" און לינקע פּועלִי ציון. אויך אנדערע ריכטונגען האָבן ארויסנעגעבן פּעריאָדישע אויסנאַבן. די יידישע שרייבער-נרופּע איז נעווען א צאָלרייכע. צווישן די לאָדזשער שרייבער האָבן מיר באַקאַנטע נעמען אין דער יירישער ליטעראטור וי משה בראָדערזאָן, יצחק קאצענעלסאָן, ישראל ראַבאָן, ישעיהו שפּינע? א. א. די לאָדזשער מאָלער, צווישן וועלכע עס צייכענען זיך אויס די וועלט באַרימטע יאַנקל? אַדלער און ארטור שׂיק, זענען נישט נעווען אין קיין קלענערער צאָל, אויך אַקטיאָרן און סתם באַהעמע-מענטשן האָט לאָדזש פארמאָנט. די שרייבער און אַקטיאָרן האָבן זיך אין די אָװונטן געזאַמלט אין אַסטאָריאַ" און די יינגערע מאָלער און שרייבער, אלעמאָל הונגעריקע, אין , פּאָר שקלאַנקאָן", א נעבעכדיקע קאפע אויף פּאַלודניאָװאַ גאַס,
טעאטער האָט אין לאָרזש כסדר נעשפּילט, אמאָל א בע- סערס און שוין צו אָפּט אן ערגערס. לרוב פלעגן שפּילן עטלעכע טעאַטערן גלייכצייטיק. אין די זומער-חדשים, ווען דאָס פּוילישע שטאָטישע טעאַטער איז געווען אויף אורלויב (צוויי חדשים), פלעגט די , ווילנער טרופּע" אָדער אידא קאַמינסקאַ פארנעמען דעם זאַל. נישט געווען קיין איין וויכטיקע אויפפירונג פון יידישן טעאַטער, אז לאָדזש זאָל נישט פיגורירן אין דער ערשטער ריי פון די נאַסטראָלן-שטעט. צום סוף פון דער דייטשער אִקו- פּאַציע, בעת דער ערשטער וועלט-מלחמה און אין די ערשטע יאָרן פון אומאָפּהענגיקן פּולן האָט לאָרזש געהאָט דאָס גרויסע ייריש טעאַטער, װאָס איז באמת געווען גרויס סיי לויט זיין פאַרנעם, לויט זיין רעפּערטואַר און סיי לויט זיינע טאַלאַן- טירטע אַקטיאָרן, אָבער לאָדזש איז אריין אין דער געשיכטע פון יירישן טעא- טער אדאנק דעם ,אררט", וועמענס קינסטלערישער לייטער עס איז געווען משה בראָדערזאָן, מוזיקאַלישער לייטער -- הענעך קאָן און דעקאָראַטאָר --- ווינצענטי בראונער. פון דעם טעאַטער זענען ארויס די באַרימטע ארטיסטן: דזשינאן און שומאַכער. זיי האָבן לאָדזש ארויפגעשטעלט אויף א בכבודיק אָרט אויף דער יידישער טעאטער-מאַפּע, אלע אַרנאַניזאציעס האָבן פארמאָגט זייערע דראמקרייזן = 3
אַ בליק אויף אַ לאָדזשער אינדוסטריע-נעננט