םםר לוקאוו 107 מיט די אלטע טראגספארט־ארבעטער׳ װאס האבן די ארבעט געהאלטן פאר דיער חזקה. די סבסובים פלעגן צום מײנסטן אנטשטײן אויף דער באן־ראמפע, ביים אויםלאח די װאגאנען מעל, צוקער, זאלץ אדער קוילן. אבער אויך אט די קריגערײען צװישן די ארבעטער זענען אײנגעשטילט געװארןא דאנק דער קולטור־דערציערישער און פאלי־ טישער אויפקלער־ארבעט פון די בונדיסטן.
אינטערעסאנט זענען געװען די ערשטע שטאטראט־װאלן אין יאר 1919. פון די24 ראטמענער, װאס האבן געדארפט געקליבן װערן האט די ײדישע באפעלקערונג׳ לויט איר פראפארץ, געזאלט באקומען סנ ראטמענער. אין די װאלן האבן זיך באטײליקט1 ״אגודה״, אלגעמײנע צױניסטן ״מזרחי״, ״פאלקס־פארטײ״. פון די ײדישע ארבעטער־ כארטײען— ״בונד״ און ״לינקע פ.צ.״. די װאל־קאמפאניע איז געװעןא שטורמישע. פון װארשע האט מען געבראכט די גרעםטע פארטײ־קאנאנען: נח פרילוצקי, פון דער ״פאלקם־פארטײ״, ר. פערלמוטער פון דער ״אגודה״, נ. שװאלבע פון די צױניסטן, יעקב פאט פון ״בונד״. דער אויסגאנג פון די װאלן פאר די ײדישע פארטײען איז געװען: 2— ,׳אגודה״, משה וױינטרויב און יינה נײ:1— ״פאלקס־פארטײ״, חײם מאטעם מאנדל־ בוים;1— צױניםטן, י. בענדערמאן,•6— ״בונד״. צוליב די שװעריקײטן װאם זענען געמאכט געװארן פאר די געװײלטע מיט עקזאמענס אין דער פוילישער שפראך— שיקא־ נעם, װאם זענען געװארן אנגעװענדט בעיקר לגבי די בונדישע קאנדידאטן— האבן די בונדישע ראטמענער אלם פראטעםט רעזיגנירט פון זײערע מאנדאטן און זײערע פלעצער זענען פארטײלט געװארן דער ״אגודה״ (4) און ענדעקעס (2). מען דארף דערבײ אונטערשטרײכן, אז די4 ראטמענער פון פ.פ.ם. האבן באלײגטא שארפן פראטעםט און געפאדערט צו אנוליח די װאלן.
נישט געקוקט אויף אט די שיקאנעס, האט דער ״בונד״ װײטער געםירט זיץ פאלי־ טישע, פראפעסיאנעלע און קולטור־טעטיקײט צװישן די ײדישע ארבעטער. ♦ אין 1920/ ווען די בונדישע באוועגונג האט דערגרייכט איר העכסטן אויםשטײג^ איז געקומען דער קאנפליקט צווישן פוילן און די םאוויעטן. אין שײכות דערמיט האט די פוילישע מאכט אויפגעלײזט די לינקע פאליטישע ארגאניזאציעס/ פארמאכט זייערע לאקאלן און ארעסטירטא רײ פון די פאליטישע פירער. אויך אין לוקאוו זענען אדורכגעםירט געווארן ארעסטן צווישן די בונדישע טוער. מען האט ארעסטירט משה און חיה הובער מאןי מאטל בראנזויל איז געװארן געזוכט דורך דער פאליציי אין הויז פון זיין םרוי רבקה שפירא (ער איז גראד געלעגן שווער קראנק אין אטוואצק). אין דער זעלבער דירה האט אויך געוװיגט פגתס בלאשקע (געשטארבן אין גיו־יארק), װאס האט דאן געהערט צו דער ״פאלקס״פארטײ״. אויך אים האט מען ארעסטירט. איך האב אויסגעמיטן דעם ארעסטא דאגק דעם, וואםא פעטער פון משה הובערמאן/ דער הויכער חיל/ איז געקומען צו לויפן מיך ווארעגען/ און עס איז מיר געלוגגען זיך צו באהאלטן.