114 סםר לוקא װ זאל תיכף אװעק פון שטאט, װײל מען װעט מיד ארעמטירן אויף דער ״בירזשע׳. דעם זעלבן אװנט בין איך שוין אויפן צוג קײן װארשע. אין װארשע האב איך באלד באקומען ארבעט און איך בין געװארן דער ארגאניזירער פון די מענער־שנײדער. אין קאמיטעט פון ״בוגד״ האב איך געטראפן א לוקאװער מיטן נאמען ליבער. א מענטש מיט א םך װיסן און זײער א סימפאטישער. מײן דירה אין װארשע איז געװען פארקאנםפירירט. איך האב געהאט בײ זיך אומלעגאלע ליטעראטור איז אויך געװער. אפט איז מיך באפאלן א בענקשאפט צו מײן שטאט לוקאװ. איך האב זיך געמוזט באגנוגע־ נען מיט די גרוסן, װאם לוקאװער חברים האבן מיר געבראכט. אין א שיינעם טאג רופט מען מיך ארוים אין קאמיטעט פץ ״בונד״ און מען גיט מיר א באפעל צו פארן רעדן אין... לוקאװ. דער לוקאװער ״בונד״ רופט א מאסן־ מיטינג און זײ פארלאנגן א רעדנער פון װארשע. דער מיטינג דארף פארקומען אין גרויסן בית־מדרש, און גראד תשעה־באב... װען די קינדער זענען אלט געװארן 10—12 יאר, האבן די עלטערן אנגעהויבן זוכן פאר זײ א ״תכלית״. מען האט זײ אפגעגעבן אין בעל־מלאכהשע װארשטאטלעך אויף צו לערנען ״דאס פאך״. זײ האבן געארבעט אומזיסט א יאר־צװײ צו 12־13 שעה א טאג. ארעמע טאטע־מאמע האבן געהאפט, אז װען די קינדער װעלן אנהײבן פאר־ דינען, װעט זײער לעבן װערן לײכטער.
םון דיאזיק ע קינדע ר אי ז שפעטע ר אויםגעװאקם ן ד י ארבעטער־ױגנט ׳ װא ס האט מי ט ברע ן זי ך גענומע ן צ ו זעלבםטבילדונ ג או ן געקעמפ ט פא ר א שענע ר או ן בעםער לעבן . פו ן ז ײ זענע ן ארויםגעקומע ן ד י געשטאלטן , װא ס האב ן זי ך מקרי ב געװען פא ר זײער ע נאענטע . חיה הובערמא ן(שערמאן ) פארמשפט צו ם טוי ט 5 טע ג הא ט געדויער ט ד י רײז ע פו ן לובלינע ר ״זאמעק ״ בי ז דע ר פיאטרקאװע ר צענטראלער טורמע . דר ײ מא ל זענע ן מי ר געװע ן פארמשפ ט צו ם טויט . דא ם אי ז געװע ן צוױי יא ר נאכ ן ערשט ן װעלט־קריג , װע ן ם׳אי ז אויסגעבראכ ן ד י פויליש־באלשעװיסטיש ע מלחמה. אי ן פויל ן הא ט דעמאל ט געהערש ט ד י פאדערעװסקי־רעגירונג . דע ר צענטראל ־ קאמיטעט פו ן ״בונד ״ הא ט דא ן אנגענומע ן א באשלו ס אויסצושטרעק ן ד י האנ ט דע ר רויטער ארמײ . נאטירלעך , זענע ן ניש ט אל ע פארטײ־חברי ם געװע ן אײנשטימיק . אבער װ י אזו י קו ם אי ד קי ק לוקאװ ?