8 סםר לוק1|וו די נייע צייטן האבן די לוקאײער יידן נישט געײוסט פון קיין פשרות— פ>זרביסן אין אלץ: פארביסן אין ציוניזם, פארביסן אין ״בונדיזם״, און אויב וועלט־רעווזןלוציע, ז>זל זי נישט אויסל>זזן זןפילו דאס קלענסטע דארף אין ווייטן אזיע...
אין יאר 1947, בעת מיין נסיעה איבער די חרובע שטעט און שטעטלעך אין פוילן, בין איך אויך געװען אין לוקאוו, און עס איז מיר שווער געווען צו גלייבן, אז אט די שט>זט ליגט אויףא געזןזגרזןפיש־סטראטעגישן וויכטיקן פונקט. מער איז געווען אנצונעמען, אז דער מארק און די גאסן מיט די הייזער זענען >ן זכר פוןא שטאט, פארוו>זרפן ערגעץ אין סאמע עק וועלט; זכר פון >ז יידישער שטאט, מיט שילדן, וואס כאטש געשריבן מיט פרעמדע אותיות, ה>זבן זיי >ןראפגעשוויגן יידיש פון איבער די טירן: דא האבן יידן געהאנדלט מיט שניט־סחורה, און דארט איז געוועןא צעלניק־קראם; דא איז געווען >ז יידישע שעגק, און דארט—א יידיש אייזן־געוועלב. צווישן די שילדן איבער די טירן און די פנימער פון הינטער די טאמבענק איז נישטא קיין שום שייכות. פרעמדע פנימער, פנימער פון מענטשן, אוממשותדיקע, ווי שאטנס. ב>זלד וועלן זיך הינטער די טאמבענק פון די קראמען באווייזן די רעאלע געשטאלטן— און די שאטנס וועלן פארשווינדן. די קראמען וועלן זיך אנפילן מיט לעבן, אויף די טונקעלע פלעקן פון די ביישטידלען וועלן זיך צוריק בא־ ווייזן מזוזות, די גאסן וועלן פול ווערן מיט באוועגונג, איבער די שפיציקע שטיינער פון ברוק וועלן זיך צערוישן אייזערנע רייפן, און געשרייען פון בעל־ עגלהס וועלן זיך איבעררופן פון איין עק שטאט צו דער צוויישער.
דאס איז נישט געשען. אכט טויזנט יידישע נפשות האבן געלעבט אין לוקאוו און פון זיי איז בלויז זייער שאטן געבליבן—א שאטן און שילדן איבער קראמען.א שאטן און די טונקעלע פלעקן, וו>ןס האבן נעכטן געהאלטן מזוזות אויף די ביישטידלען,א שאטן און איינציקע מצבות, וואס זענען געבליבן אויף פאראיינצלטע קברים אויפן לוקאווער בית־עולם. די קריסטלעכע באפעלקערונג אין לוקאוו איז דעמאלט געווען געל>זשן, ווי אויף צו מארגנס נאךא שיכרות־באל,א מין קאצניאמער פון חושים־ פארטעמפטקייט. דער אדער יענער האט מיט >ז בליק פון מיטשולד געקענט אנווייזן אין דער ריכטונג פונעם ראדזינער טראקט, אדער אין דער ריכטונג פון לובלין, אדער סתםא טרייסל טאן מיטן קאפ: זיי, די דייטשן,_ װי אן >ןדרעס פון די, וואס האבן איבער לוקאוו איבערגעלאזטא פחדימדיקע שטילקײט, ווי פון די פריערדיקע שטורעמס איז אין לוקאוו נישט געבליבן קיין צייכן, אזוי איז אין דער שטאט קיין צייכן נישט געבליבן, אז דא האט געלעבט, געהארעוועט און געטרוימט פון גאולהא געזונטער יידישער פאדליאשער שבש, וו^ס האט נישט געוײסט פון רו. מאסן צעווארפענע גלידער פון ז^ט דעם