םסר לוקאװ 169 פארגעשטעלט די נייע בעלי־בתים פון שטאט—א צױױלע קאמיסיע פאר דער ציוױלער באפעלקערונג. אײנער פון די איז געװעןא הײזעריקער ױנגערמאן. טײל האבן געזאגט׳ אז ער איזא רוסישער קאמיסאר, און אנדערע האבן געטענהט, אז ער איזא לאדזשער ײדישער בחור. ער האט אבער נישט גערעדט קײן ײדיש, נאר דײטש.א צװײטער, דער פאליטישער קאמיסאר, איז שוין געװעןא טיפישער רוס. ער האט גערעדט מיטא שארפן רוסישן אקצענט, און אז ער האט אנגעהויבן׳ האט עס אויסגעזען װי ער װעט קײן מאל נישט ענדיקן רעדן• דער ערשטער איז נישט געװען קײן גרויסער רעדנער. ער האט בלויז געזאגט בקיצור, אז זײ זענען געקומען אונדז באפרײען און שאפן פאר אונדזא בעסער לעבן,א געזיכערטע צוקונפט פאר דער גאנצער מענטשהײט. דער צוױיטער, דער געניטער רעדגער, האט דערקלערט׳ אז אײגנטלעך דארף די רויטע ארמײ נישט האבן פוילןו רוסלאנד האט גענוג ערד. די רויטע ארמײ גײט באפרײען גאנץ אײראפע, און דער װעג פירט דורך פוילן. װען זײ װעלן ארײן קיץ דײטשלאנד, און דײטשלאנד װעט װערן קאמוניסטיש, װעט די רעװאלוציע אין אײראפע זיץ געזיכערט. די בײדע רעדנערס האבן פארענדיקט מיט די לאזונגען! ״זאל לעבן טאװארישטש לעניןו זאל לעבן טאװארישטש טראצקי• זאל לעבן די רויטע ארמײ!״
די לוקאװער ײדן האבן אויסגעהערט די רעדעס און דאן האט יעדער אײנער זיך געפרעגט־ וװ נעמט מען אויף פרנסה? אין די געשעפטן איז געװארן אלץ װײניקער םחורה. מען האט רעקװיזירט אלע זאפאסן. אזוי האט מען בײ הערש רובין רעקװיזירט דאס מעל מיטן צוקער און מען האט אים באפוילן דאם אלץ אלײן אנצולאדן אויף די פורן. ״גענוג שוין עקספלאאטירט די ארבעטער״. ״עמך״ האט אבער פון דעם גארנישט געהאט— אויסער דעם װאס מען האט ארויסגעגעבן מיטאגן.
אײן מאל, איןא שבת־נאכמיטאג, האט מען גערופןא מיטינג בײם קולטור־ פאראיץ. ווען דער עולם האט זיך גענומען זאמלען׳ איז אדורכגעגאנגעןא מיליטער־ אפטיילונג און בראש פון איר זענען געריטן אױף פערד צוויי קאמיסארן. די קאמיסארן האבן פארקערעוועט די זעלנער צום מארק, געלאזן זיי רוען און אװעקשטעלן די ביקםן. און אײנער פון די קאמיסארן איז ארויף אויפן באלקאן פון קולטור־פאראײן. דער פארזיצער האט געמאלדן, אז עם װעט רעדןא חבר פץ דער רויטער ארמיי. ווי דער שטוינט זענען מיר געװארן, װען דער קאמיםאר האט אנגעהויבן רעדן איןא שײנעם זאפטיקן יידיש, מיט די ווערטער: ״גוט שבת, ליבע ײדן״. ער האט אויפגעקלערט םאר וואס יידן גייען איצט נישט אין בית־מדרש אריץ צו מנחד״ נאר ד,ערן די באלשעוױם טישע דרשות. דער מיטינג. האט ער געזאגט, איז וויכטיקער ווי דאווענען מנחה, װייל דאוזענען איז עבר און דער מיטינג איז עתיד... ער האט זיך געזעגנט און דערצײלט, אז ער איז דעם מינםקער רבםא זון. ער גייט אויפן פראנט. מעגלעך, אז ער וועט םאלן אין שלאכט, אבער דאס איז כדאי, װייל ער גיים זיך שלאגן פארא בעםערן מארגן פאר דער מענטשהײט. צום םוף האט ער אין נאמען םון לענין און טראצקי אונדז געוהנטשן אלדאס גוסס.