16 ספר לוקאװ פוילישע מלכים, װאם פלעגן פארן קיין ליטע פלעגן זיך אפשטעלן אין לוקאװ. זיגמונט אויגוםט דער ערשטער (1548—1506) פלעגט דארט נעכטיקן אויף זיינע ריתעם קיץ ליטע (ליטע איז שוין דעמאלט געװען פאראייניקט מיט פוילן). אויך יאן קאזשימיעזש האט באזוכט לוקאװ אין1652 (תכ*ב) און איר געהאלפן נאך דעם װי די שטאט און אירע אײנװוינער האבן געליטן פון די קאזאקן׳ װעלכע פלעגן דעמאלט (דא רעדט זיך װעגן דעד מרידה פון באגדאן כמיעלניצקי ימ״ש אין די יארן ת״ח ות״ט) איבערפאלן פוילן— אויך לוקאװ* צװישן אנדערע ערטער— און פארשאפט גרויםע פארלוםטן םײ אין מענטשן און םײ אין פארמעגן. ם׳איז זיך גענוג משער צו זײן, אז די הויפט־געליטענע זענען געװען יידן. פיל זענען זיך צעלאפן, פיל פון די איבערגעבליבענע זענען אומגעקומען, זײער פארמעגן צערא־ בירט, די הײזער און שול— פארברענט. די פוילישע כראניקערם פארצײכענען, אז ביי דער דאזיקער געלעגנהײט האט יאי קאזשימיעזש באנײט די פרױוילעגיע, װאם ײדן אין לוקאװ האבן באקומען פון דעם פריערדיקן מלך (אדער מלכים ?). זײענדיקא קרוין־שטאט, איז לוקאװ געשטאנען אונטער דער דירעקטער יוריםדיקציע פון דעם מלך. דעריבער האט בלויז דער מלך געקענט געבן די פדיװילעגיע. אין קעגנזאץ צו פריצישע שטעט, װו דער פריץ איז געװען דער דעה־זאגער.

די ײדישע פרױוילעגיע, ד. ה. דער אריגינאל, איז פארברענט געװארן צוזאמען מיט דער שול בעת דעם קאזאקן־אויפשטאנד. אט די דאזיקע אומשולדיקע ידיעד״ עפנט פאר אונדזא פענצטער צום היםטארישן נעכטן, פון דעם געזאגטן, אז דער קעניג האט באנײט די פריװילעגיע, איז דאך משמע, אז זי איז געווען אן אלטע. ווי אלט די פריװילעגיע איז געװען, װייםן מיר נישט גענוי, אבער מיט דער הילף פון דעדוקציע קענען מיד זיך משער זיץ, אז זי איז געווען אן אלטע. אין דער פרױוילעגיע, װאם איז געגעבן געװארן דעם שטן מאי1659 צו די ײדן אין לוקאװ, װאם איז געװען באזירט אויף דער פארברענטער פרױוילעגיע, װערט געזאגט! ײדן האבן וווינרעכט אין לוקאוו, פרייהייט פון האנדל, זײ איז דערלויבט צו זידן װאקם׳ באזיצן גאזשעלניעם, פארמאגן הײזער,א שול—א הילצערנע אדער פון שטײן— און א בית־עולם. ײדן איז דערלויבט געװארן אויפצובויעןא נײע שול נאך דעם װי די הײדאמאקעם האבן פארברענט די אלטע שול. װי אלט איז געװען די שולי איז זי געװען די ערשטע שול, װאם איז דארט געשטאנען ערב דעם קאזאקן־אויפשטאנד? די פוילישע מ׳קורים שוױיגן (אלנפאלם צו אונדז איז נישט דערגאנגען קיץ ידיעה װעגן דעם פון פוילישע קװאלן). דאקעגן װײםן מיר פון יידישע מקורים, אז די שול איז נישט געװען די ערשטע.

אין דעם באקאנטן םפר שאלות ותשובות פון דעם מהר״ם מלובלין (ר׳ מאיר ב״ר גדליה (1616—1558) האט זיך אויפגעהאלטןא תשובד״ וװ עם רעדט זיך װעגן אן אפגע־ ברענטער שול אין לוקאװ. מיר לײענען דארט!= ״ילמדנו רבינו אודות בית הכנםת דק״ק לוקבא בשכבר ידוע שנשרף בעו״ה ובעת