200 םסר לוקאוו געברענט. דער דורשט איז געװען גרויס און קײן װאסער צו לעשן דעם דורשט האבן די נאצים נישט געגעבן. װען אונדזער שכן האט זיך געלאזט לויפן בכדי צו טרינקען א ביסל װאסער צו לעשן דעם דורשט, האט א קויל פון א געסטאפאװיעץ דורכגעכער ט זײַן קערפער. מיר גײען ארי ת אין געסעלע. מיר קומען צו צום פאדערהויז, װאם איז געװען דאם טרעפן־צימער אויפן צווייטן שטאק. װינטער האט דאם טרעפן צימער געדינט אלס ש פאר די פרעמסט און די װינטל פאר רויזעלע די משוגענע. זי פלעגט זיך ארומדרײען איינגע־ הילט אין שמאטע ס מיט א פייערטאפ און איבערגעחזרט איר זאג: ״רויזעלע איז תיזע פאפיר, װאם איעער טוט א פ—זאגט ער אויף מיר״.

מיר גײען ארויף אױף די כמע ט צעבראכענע טרעפ. ער איז טונקל. לינקס קומען מיר ארײן אין א צימער מיט א געבויגענעם םופיט. דא האט געװוינט מאיר הובערמאן מיט זײן פרוי םימע, װעלכע האט זוכה געװען און איז געשטארבן מיט א נאטירלעכן טויט. דא האבן געלעבט מײנע שװעסטערם מירל, פעםע און שפרה. אקעגן איבער אונדזער וװינונג האבן געװוינט די מומע ליבה און דער פעטע רמענדל. די מומע האט געהאט א קראם אין מארק אװ דע רפעטע רפלעגט גײן אין ראדזינער שטיבל ןדי מומע איז געװען די פרנםה־געבערין. פרײטיק־צונאכטם פלעגן זיך צעקלינגען די זמירות, געזוגגע ןפון פעטער מענדל און דערבײ פלעגט אים ארויםהעלפן מיט זײץ זײם קולכל ישראל לײב. מע ז פלעגט אױך הערן װי דער םעטע רפלעגט מוסר ןזײנע טעכטער רויזע און שפרינצע ז ײ זאלן אפהיטן שבת. מיר זענען איצ טאין דער וװינונג װו ע םהאט געװוינט לײב לגליקםבערג מיט זײן מוטער שײנדל. שײנדל איז געװען א שלאנקע, א הויכע. נישט קוקנדיק אױף איר עלטער האבן די יארן נישט אײנגעבויגן איר קערפער. שײנדל איז געװען אין דער ״חבר ה קדישא״ און זי האט געטאן ת רעכט בײ די צדקנױת פון אונחער שטאט. אין טרעפן־הויז אױף רעכטס האט געװוינט חיה לאה די שלאםערקע. דאם איז געװען א גרויס צימער אדורכגעטײלט, אבער נישט מיט קײן װאנט. אין דעם אלק ער האט געװוינט חיה לאה מיט איר זון ישראלומען האט אים גערופ ן״שפיגעלע״.

ישראל שפיגעל איז געװען א חבר אין ״בונד״ ער האט אויסגעפירט אן אטענטאט אויף א צארישן זשאנדארם. ער איז געװען געצװונגען צו אנטלױפן קײן אמעריקע • אין גרעסערטײל פון צימער האט געװוינט איצל גלעזער מיט זײן משפחה. דער הומער איז געװען אן אפטער גאסט בײ איצל גלעזער. די משפחה האט זיך איבערגעקליבן קײן װארשע אזוי װי עס האבן געטאן אנדערע לוקאװער. אין דער װויגוּם איז אראן א פרישער לאקאטאר, אײזיק טשעמני, מיט זײן משפחה. איתיק איז געװען א שוסטער. קײן נײע שיך האט ער נישט געמאכט. ער פלעגט פארריכטן אלטע שיך פון די ארעמעלײט. פון װאם די משפחה האט זיך דערנער ט — האט נאר איצ גאט געקענט װיסן. װען נאר מען פלעגט טרעפן זיץ פרוי ריקל, איז א שמײכעלע געװען אויםגעגאסן אויף איר פנים. אויף שבת פלעגט ריקל אויספוצן אירע קינדער. אויפן