םפר לוקאװ 225 איז ער וױיך און צוגעלאזן׳ בלויז הארץ און טרעח. ר׳ געצל האט נישט קיץ אייגענע קינדער, די ישיבה־תלמידים זענען זיינע קינדער. ״מעשים טוכים של צדיקים אלה הם תולדותיהם״■— די גוטע מעשים סון ד־■ צדיקים זענען זייערע קינדער. ר׳ געצל מאנישעם ע״ה ארבעט מהנד צו דין יידישע קינדער לתורה ולמעשים טובים. ער שאפט געלט פאר ארעמע צעבראכעגע משפחות. זאלן די שורות זײן אן אנדענק פאר זיץ הײליקער נשמה און פאר דער ישיבה סון לוקאװ מיט אירע מלמדים: ר׳ װעלװל, ר׳ בנצױן, ר׳ חײם ױדל און ר׳ לוי, װאם האבן דערצויגן כמעט די גאנצע ױגנט פון אונדזער שטאט. יהיה זכרם ברוך. הערשל לערמאן הערשל לערמאן איז נישט קיץ ראטמאן אין שטאטראט, נישט קיץ דאזער אין דער גמינע (קהילה), אויך נישט קיץ פרעזעם פון דער ״אגודה״, פון װעלכער ער איז סון אירע אנפירער— נישט וױיל ער קען עם נישט זיץן ער װערט געבעטן דאם צו זײן, אבער ער װיל נישט אננעמען קײן שום אפיציעלע אמטן. טראץ דעם דאמיגירט זיץ מײנונג אין אלע אינםטיטוציעם וװ די פרומע ײדן האבן אן אײנפלום. אלע װיכטיקע באשלוםן ײעח געמאכט מיט דער עצה פון ר׳ הערשל לערמאן, אבער קיץ שום ״בענקלעך״ וױל ער נישט אננעמען.

הערשל לערמאן שטאמט פון ״עמך״ פון מעזריטשער גאם. זיץ משפחה געהער נישט צו דער חםידישער אריםטאקראטיע, אבער ער װערט דער אומגעקרוינטער -,מנהיג״ פון דער ״אגודה״ און איר ױגנט, װאם ארגאניזירט זיך אין לוקאװ. די יוגנט אין לוקאװ שטורעמט און ברויזט.א םך םארלאזן די בתי־מדרשים און ״שטיבלעך״ און װארפן זיך אריץ אין די לינק־געשטימטע באװעגונגען. אױך די צױנים־ טישע ארגאניזאציעם זיצן נישט מיט פארלייגטע הענט* די יוגנט רײםט זיך קײן ציון, גייט מען אין ״השומר הצעיר״, אין ״החלח״, און דאם ערשטע װארפט מען אראפ דאס היטל... די ארטאדאקםיע גײט ארוים איןא קעגן־אנגריף. זי ארגאניזירט די בחורים אץ די צעירי־אגודה, די מיידלעך און די בנות אגודה אץ בית־יעקב. די אגודה גרינדעט אן אײגענע ביבליאטעק על טהרות הקודש, ארגאניזירט שיעורים און סאר־ טראגן, צוזאמענטרעפן אץ אויםפלוגן אץ ראטעװעט אפ פארן רעליגיעזן יידנטוםא גרויםע טייל פון דער יוגנט, זײ זאלן גײן אין די װעגן פון די עלטערן אץ ממשיך זיץ די טראדיציע פון תורה־פאלק. װער איז דער מנד׳יג פון דער ארטאדאקםישער יוגנטז פארשטײט זיך— הערשל לערמאן. הערשל איז אומגעװײנלעך פעיק. מיט אײגענע כוחות װערט ערא תלמיד־ חכם, דערגרײכט אליין װעלטלעכע בילדונג. ער לערנט זיך אוים בוכהאלטעריע, םץ װאם ער איז זיך מפרנם. ער איזא גוטער רעדנער אץ שרײבער מיטא זעלטעגעם