םפר לוקא װ 225 איזערוױיךאון צוגעלאזן ׳בלויז הארץ און טרעח . ר׳ געצל האט נישט קיץ אייגענע קינדער, די ישיבה־תלמידים זענען זיינע קינדער . ״מעשים טוכים של צדיקים אלה הם תולדותיהם״ ■ — די גוטע מעשים סון ד־ ■ צדיקים זענען זייערע קינדער . ר׳ געצל מאנישעס ע״ה ארבעט מהנ ד צו דין יידישע קינדער לתורה ולמעשים טובים. ער שאפט געלד פאר ארעמע צעבראכענע משפחות . זאלן די שורות זײן אן אנדענק פאר זיץ הײליקער נשמה און פאר דער ישיבה סון לוקאװ מיט אירע מלמדים : ר׳ װעלװל, ר׳ בנצױן, ר׳ חײם ױדל און ר׳ לוי, װאם האבן דערצויגן כמעט די גאנצע ױגנט פון אונדזער שטאט . יהיה זכרם ברוך . הערשל לערמאן הערשל לערמאן איז נישט קיץ ראטמאן אין שטאטראט, נישט קיץ דאזער אין דער גמינע (קהילה), אויך נישט קיץ פרעזעם פון דער ״אגודה״, פון װעלכער ער איז סון אירע אנפירער — נישט וױל ער קען עס נישט זיצן ער ווערט געבעטן דאם צו זײן, אבער ער װיל נישט אננעמען קײן שום אפיציעלע אמטן . טראץ דעם דאמיגירט זיץ מײנונג אין אלע אינםטיטוציעם װו די פרומע ײדן האבן אן אײנפלום . אלע װיכטיקע באשלוםן ײע געמאכט מיט דער עצה פון ר׳ הערשל לערמאן, אבער קיץ שום ״בענקלעך״ וױל ער נישט אננעמען .
הערשל לערמאן שטאמט פון ״עמך״ פון מעזריטשער גאם. זיץ משפחה געהער נישט צו דער חסידישער אריסטאקראטיע, אבער ער ווערט דער אומגעקרוינטער -,מנהיג״ פון דער ״אגודה״ און איר יוגנט, װאם ארגאניזירט זיך אין לוקאװ. די יוגנט אין לוקאװ שטורעמט און ברויזט. א םך םארלאזן די בתי־מדרשים און ״שטיבלעך״ און װארפן זיך אריץ אין די לינק־געשטימטע באװעגונגען. אױך די צױנים־ טישע ארגאניזאציעם זיצן נישט מיט פארלייגטע הענט * די יוגנט רײםט זיך קײן ציון, גייט מען אין ״השומר הצעיר״, אין ״החלח״, און דאם ערשטע װארפט מען אראפ דאס היטל... די ארטאדאקםיע גייט ארוים אין א קעגן־אנגריף. זי ארגאניזירט די בחורים אץ די צעירי־אגודה, די מיידלעך און די בנות אגודה אץ בית־יעקב. די אגודה גרינדעט אן אײגענע ביבליאטעק על טהרות הקודש, ארגאניזירט שיעורים און סאר־ טראגן, צוזאמענטרעפץ אץ אויםפלוגן אץ ראטעװעט אפ פארן רעליגיעזן יידנטום א גרויסעט טייל פון דער יוגנט, זײ זאלן גיין אין די װעגן פון די עלטערן אץ ממשיך זיץ די טראדיציע פון תורה־פאלק. װער איז דער מנד׳יג פון דער ארטאדאקםישער יוגנט? פארשטײט זיך — הערשל לערמאן. הערשל איז אומגעװײנלעך פעיק. מיט אײגענע כוחות ווערט ער א תלמיד־ חכם, דערגרייכט אליין װעלטלעכע בילדונג. ער לערנט זיך אױם בוכהאלטעריע, םץ װאם ער איז זיך מפרנם. ער איז א גוטער רעדנער אץ שרײבער מיט א זעלטעגם