318 םםר לוקאװ בײ באן־ארבעט מיט דער הילף פמ הויפט־לײטער פמ דער גאן־ליניע אדאמיעץ. אונדז איז נישט דערלויבט געװען צו גײן אין שטאט׳ מיר האבן געוװינט אין באראקן אויף דער ליניע• אין דער זעלבער צײט האבן געלעבט און געארבעט עטלעכע הונדעדט ײח אינעם טארטאק בײ דער באן. נאך עטלעכע הונדערט ײדן האבן געארבעט אין דער דײטשער פירמע רעקמאן׳ װאם האט זיך געפונען איז דער זעלבער געגנט. נאך3 חדשים פארהעלטנישמעםיקער רויקײט האט אונח ארומגערינגלט געםטאפא און אלע ײדן׳ װאם האבן געארבעט אין דער געגנט׳ אפגעפירט אויפן חזיר־מארק. דארט האב איך געטראםן מימ ברודער גאדל גרײצער און מיר האבן זיך אפגערעדט צו שפרינגען פון צוג. אויפן מארק האב איך געזען װי עם האט זיך געםמט איטשע קאראםיק. מען האט מיר דערצײלט׳ אז אויך האלבערג, טיקולםקים אײדעם׳ האט אפגע־ םמט זײן משפחה און זיך גופא. פונעם חזיר־מארק האט מען אונדז אפגעפירט צו דער באן און אונדז ארײנגעטריבן אין באראקן. דארט האבן מיר געדארפט װארטן אויפן צוג פון מעזריטש׳ װאם האט אונדז װידער געזאלט פיח קיץ טרעבלינקע. איך און מיץ ברודער גאדל האבן נישט געהאט קיץ געדולד צו װארטן אויפן צוג און מיר זענען אנטלאפן פון די באראקן. מיט אוגדז איז אויך אגטלאפן דוד פרידמאן (מענדל לעגדגערם זון).
צוריקגעקומען אין לוקאװ, זעגען מיר געלעגן באהאלטן בײ מיר אין שטוב׳ אין קעלער. מיץ שכנד״א פאלקע מיטן גאמען שטשאלקאװםקי, האט אונדז געבראכט עםן און אויך נײעם פון שטאט. נאך עטלעכע טעג האט אונדז די שכנה דערצײלט, אז ם״איז געשאפן געװארןא ײדישער געטא. מיר האבן פארלאזט דעם קעלער און מיר זענען אװעק אין געטא. די ערשטע צײט האט מען געארבעט בײם ארומצוימען דאם געטא. שפעטער האט מען געטאן די פארשידנםטע ארבעטן און געלעבט אויף גרויםע צרות, אן קולטור, אפגע־ ריםן פון דער װעלט. דאך האט זיך אײנגעשטעלט אן אײגן געטא־לעבן. ײדן האבן געבאקן מצות אויף פםח. װער עם האט געהאט װאם צו פארקויפן האט געלעבט בעםער, װער עם האט נישט געהאט— האט פשוט געד,ונגערט. די איעציקע זארג אין געטא איז געװען— עםן; די אײנציקע האפענונג— איבערלעבן די מלחמה און דערצילן פאר דער װעלט אויף װאם דאם מערדער־פאלק, די דײטשן, זעגען פעיק. * אץ אזױ האט אויםגעזעןױ ליקװידאציע פון געטא: גאנץ פרי האט מען ארומגערינגלט דאם געטא אץ באפיילז אלע ײח ארויםגיץ פון זײערע שטובן. דער גרעםטער טײל איז אליץ ארוים, די איבעריקע האט מען ארויםגע־ טריבן פון די פארשידענע באהעלטענישן מיט געװאלט. דער גורל האט נישט אוים־ געמיטן אויך דעם ײדישן פאליצײ־אמט. מען האט זײ באפוילן זיך זעצן אױף דער ערד אץ געדאנקט זײ פאד דער מיטארבעט מיט דער געםטאפא. שפעטער האט םען זײ