לייביש בארן מײנע איבערלעבונגען אין לוקאװער געטא אין יאר 1939, װען די רויטע ארמײ האט זיך צוריקגעצויגן פון לוקאװ, בין איך, װיא םך אנדערע׳ אװעק מיט דער חיטער ארמיי קי? בריםק. די בענקשאפט אהײם און אויך די דעמאלטיקע באדינגונגען אין בריםק, האבן מיך באוװיגן צוריקצולויפן קיץ לוקאװ. באלד אין ערשטן טאג נאך מײן צוריקקומען קײן לוקאװ האב איך שוין געזען צו װאם די דײטשן זענען פעיק. װען כ׳בין געשטאנען אין גאם איז אדורכגעגאנגען דער קצב אביגדור. עם איז צוגעקומען אןם ם.־מאן און זיך אנגערופן צו מיר: ״איד װעל דיר צײגען װי מאן זויבער מאכט די שטראםע״. ער איז צוגעגאנגען צו אביגײח אוןא געשרײ געטאן צו אים: ״נעם הערונטער די מיצע״, און ער האט אים געהײםן טראגן דאם מיםט מיטן היטל ביז ער װעט אפחיניקן די גאם. אביגדור האטא גאנצן טאג געטראגן דאם מיםט אין זײן ײדיש היטל. װען אביגדור האט פארענדיקט איבערטראגן דאם מיםט צו זיך אין שטאל, האט דער ם.ם.־מאן באפוילן אים צו לײגן זיך אויפן מיםט. דער ם.ם.־מאן האט מיט בײדע פים זיך ארויפגעשטעלט אויף אים און אים אחינגעטראטן אין מיםט.
באלד נאך מיץ צוריקקומען קימ לוקאװ אט מען אנגעהויבן כאפן צו דער ארבעט. צװישן אנדערע זענען די דײטשן באפאלן דאם הויז פון מיעכאװער רבין און פארכאפט דארט די אלע װאם האבן זיך דארט געפונען, צװישן זײ— אויך מיך. מען האט אונדז אלע אװעקגעפירט קײן לאפיגוז אין די קאשארן און געהײםן אונדז רײניקן די שטאלן. דער אײנציקער, װאם איז געװען בכוח פיזיש אויםצופירן די ארבעט, בין איך געװען. אלע אנדערע זענען געװען וױיט פון קענען טאן װעלכע עם איז שװערע פיזישע ארבעט, און מען האט זײ אומברחמנותדיק געשלאגן. צװישן זײ איז אויך געװען דעם מיעכאװער רבינם זון, משה. װען די חיטשן האבן אלעמען אהײמגעשיקט, האבן די איבערגעלאזט באיז דעם רביגם זון, משד,. אים, האבן זײ געזאגט, װילן זײ אויםלערנען ארבעטן. איך בין א־ועק צום אנפירער,א געםטאפאװיעץ, און אים פארגעלײגט, אז אנשטאט משהן װעל איך ענדיקןח ארבעט. פאר אט דער ״העזד,״ האב איך געקריגן עטלעכע שמיץ איבערן קאפ. ער האט געשריגן, אז איך ביןא באלשעװיק, און באפוילן, אז איך זאל ענחקן די ארבעט. יעדן טאג פלעגן מיר זיך צושטעא אויפן פלאץ נעבן דער םטאראםטװע. אד,ין פלעגן קומען די, װאם האבן געדארפט מענטשן צו דער ארבעט און מען האט זמינח אװעקגעפירט אױףח פארשידענע פונקטן. אין מאי1940 איז ארויסגעגעבן געװארןא פארארדענונג, אז אלע ײדישע מענעד 330