סםר לוקןוװ 357 א יידישן געטא. מען האט אנגעהויבן אויפשטעלןא פלױט ארוםא יידישן קװארטאל, װוהין מען האט ארײנגעשטופט די יידן פװ דעד גאנצער שטאט. מאנטיק׳ דעם 5טן אקטאבער 1942 איז פארגעקומען דער ערשטער מערדערישער אקט. זונטיק בײ נאכט איז אנגע־ פארןא צוג. אין אויטאמאבילן זענען אנגעקומען דײטשע זשאנדארמעריע, לאטישן, אוקראינער אמ פוילישע פאליציאנטן. וױ נאר עם האט אנגעהויבן טאגן, האבן זײ ארומ־ גערינגלט דאם געטא אמ אנגעהויבן ארײנדײםן זיך אין די ײדישע הײזער. מען האט ארויםגעפירט פמ דארט אלע ײדן און זײ צונויפגעטריבן אויפן מארק■ נעבן דעם מעז־ ריטשער שאםײ. מ״האט דארט צוזאמענגעטריבן ארוםא4 טויזנט מענטשן. נישט תמיד האבי זײ זיך באנוצט מיט דער קויל כדי צו ממיתן. גאנץ אפט האבן זײ אראפגעװארפן קינדער פון די שטאקן און זײ צעשמעטערט אויפן בדוקן זײ פלעגן אויך דערהרגענען דורד קאפען מיט די פים. די גאנצע אקציע האט געדויערט צװײ טעג. אן אנגעפאקטער איז אפגעפאח דער צוג. אין משך פון די נאענטע2 טעג זענען דורכגעפארן דורך לוקאװ ענלעכע טראנםפארטן פון פארצעװע און בענטשין. צו יעדן פון אט די טראנםפארטן האבן די היטלעריםטן צוגעטײלט לוקאװער ײדן, װאם מ׳האט אנטדעקט אין באהעלטענישן.
כדי אויםצומײת דעפארטירט צו װערן, האבן יידן צוגעטראכט פארשידענע בא־ העלטענישן! אין הײץ־אוױונם, אין באק־אוױונם, אונטערן דיל, אין קעלערם מיט דאפלטע װענט, אויף בײדעמער, אונטער דעכעד און אונטער טרעפ. אויף אזא אופן האבן זיך אויםבאהאלטן אפילו גאנצע משפהות. אויב אבער די דײטשן האבן געפונען א באהעלטעניש, פלעגן די אויפן ארט דערהרגענען די אויםבאהאלטענע. מען האט זײ אפילו נישט געלאזט ארויםגיץ פון דארט. דאם טראגישע דערפון איז דאם, וואם די דײטשן פלעגן ארויםגעהאלפן װערן אין אט דער מלאכה אויך דורך אוקראינער און לאטישן, און נאך מער טוט װײ װאם אין דעם האבן זיך באטײליקט אונדזעדע ״באליב־ טע״ גראנאט־פאליצײ. אבער דאם איז נאך װי ם׳איז צו פארשטיץו די פאליציאנטן זענען געװען באקאנט װי װילדע חױת. דאם העםלעכםטע איז דאם, אז פאליאקן, צױוילע פאליאקן, זענען געװאח יעגערם, ״כאפערם״ פמ ״ארבײטםאמט׳ און םתם צוליב ״םפארט*. פון צװישן דעם אנגעטריבענעם עולם אויפן מארק, פלעגן פארשידענע פירמעם, איבערהויפט דײטשע, אויםקלויבןא טײל אויף ארבעט. די איבעריקע זענען אפגעשיקט געװארן קיץ טרעבלינקע.א םך פלעגן פרײמ אנטלויפן אמ שפרימען פון די לויםנדיקע צוגן. װעגן אט די קרבנות װײם איך גארנישט•
אין לוקאװ פלעגן זיך אויםבאהאלטן בערך 2—3 טויזנט פערזאן׳ אץ די זענען געװען דער יאגד־ציל פמ די געםטאפא־לײט אמ זשאנדארמעריע. דאנערשטיק אין דער פרי האבן מיר געזען יידן, װאם מ׳האט איבערגעלאזט אלם ארבעטער• ארום צװײ װאכן האבן די גענאםן, מער װיעיקער, פמ פרײהײט. דאם געטא איז איצט באשטאנען בלויז פמ עטלעכע בלאקן. מען האט געיאגט די געבליבענע ײדן ארויםצורוימען םמ די היחער אלץ, װאם די פריערדיקע ײדישע אײװװינער האבן דארט איבערגעלאזט. אלע דײטשע