סםר לוקןו װ 357 א יידישן געטא. מען האט אנגעהויבן אויפשטעלן א פלױט ארום א יידישן קװארטאל, װוהין מען האט ארײנגעשטופט די יידן פװ דע גאנצער שטאט. מאנטיק, דעם 5טן אקטאבער 1942 איז פארגעקומען דער ערשטער מערדערישער אקט. זונטיק בײ נאכט איז אנגע־ פארן א צוג. אין אויטאמאבילן זענען אנגעקומען דײטשע זשאנדארמעריע, לאטישן, אוקראינער א מ פוילישע פאליציאנטן. וױ נאר עס האט אנגעהויבן טאגן, האבן זײ ארומ־ גערינגלט דאם געטא און אנגעהויבן ארײנדײםן זיך אין די יידישע הײזער. מען האט ארויסגעפירט פמ דארט אלע יידן און זײ צונויפגעטריבן אויפן מארק■ נעבן דעם מעז־ ריטשער שאםײ. מ״האט דארט צוזאמענגעטריבן ארום א 4 טויזנט מענטשן. נישט תמי ד האבי זײ זיך באנוצט מיט דער קויל כדי צו ממיתן. גאנץ אפט האבן זײ אראפגעװארפן קינדער פון די שטאקן און זײ צעשמעטערט אויפן בריקן זײ פלעגן אויך דערהרגענען דורד קאפן מיט די פים. די גאנצע אקציע האט געדויערט צװײ טעג. אן אנגעפאקטער איז אפגעפאח דער צוג. אין משך פון די נאענטע 2 טעג זענען דורכגעפארן דורך לוקאװ ענלעכע טראנםפארטן פון פארצעװע און בענטשין. צו יעדן פון א ט די טראנםפארטן האבן די היטלעריםטן צוגעטײלט לוקאװער יידן, װאם מ׳האט אנטדעקן אין באהעלטענישן.
כדי אויסצומײדן דעפארטירט צו װערן, האבן יידן צוגעטראכט פארשידענע באהעלטענישן! אין הײץ־אוױונם, אין באק־אוױונם, אונטערן דיל, אין קעלערם מיט דאפלטע װענט, אויף בײדעמער, אונטער דעכער און אונטער טרעפ. אויף אזא אופן האבן זיך אויסבאהאלטן אפילו גאנצע משפחות. אויב אבער די דײטשן האבן געפונען א באהעלטעניש, פלעגן די אויפן ארט דערהרגענען די אויסבאהאלטענע. מען האט זײ אפילו נישט געלאזט ארויםגײן פון דארט. דאם טראגישע דערפון איז דאם, װאם די דײטשן פלעגן ארויסגעהאלפן װערן אין דער מלאכה אויך דורך אוקראינער און לאטישן, און נאך מער טוט װײ װאם אין דעם האבן זיך באטײליקט אונדזערע ״באליבטע״ גראנאט־פאליצײ. אבער דאם איז נאך װי ם׳איז צו פארשטײן די פאליציאנטן זענען געװען באקאנ ט װי װילדע חױת. דאם העםלעכםטע איז דאם, אז פאליאקן, צױוילע פאליאקן, זענען געװאח יעגערם, ״כאפערם״ פ מ ״ארבײטםאמט׳ און םת ם צוליב ״םפארט*. פון צװישן דעם אנגעטריבענעם עול ם אויפן מארק, פלעגן פארשידענע פירמעם, איבערהויפט דײטשע, אויסקלויבן א טײל אויף ארבעט. די איבעריקע זענען אפגעשיקט געװארן קיין טרעבלינקע. א םך פלעגן פרײמ אנטלויפן א מ שפרימען פון די לויםנדיקע צוגן. וועגן אט די קרבנות װײס איך גארנישט •
אין לוקא װפלעגן זיך אויסבאהאלטן בערך 2—3 טויזנט פערזאן׳ אץ די זענען געווען דער יאגד־ציל פמדיגעמטאפא־לײט אמזשאנדארמעריע. דאנערשטיק אין דער פרי האבן מיר געזען יידן, װאם מ׳האט איבערגעלאזט אלם ארבעטער• ארום צוויי װאכן האבן די גענאסן, מער װיעיקער, פמפרײהײט. דאם געטא איז איצטער באשטאנען בלויז פמעטלעכע בלאקן. מען האט געיאגט די געבליבענע ײדן ארויםצורוימען םמדיהיחער אלץ, װאם די פריערדיקע ײדישע אײװװינער האבן דארט איבערגעלאזט. אלע דײטשע