םסר לוקאוו 359 ״װיפל די זענען דארט געװען— װייס איך נישט, איך האב נישט באװיץ איבער־ צוציילן.א גרויסע מאסע איז געװען אויסגעזעצט איןא ראד אויףא פערטל קילאמעטער אין דער בדייט. אויף זיי זענען געװען אנגעצילט די מאשין־ביקסן. אויב איינער סמ די ײת טוט זיך נארא ריר, הײבן אן די ביקםן צו קנאלן״• אויף אײן גאם בין איך נישט װילנדיק ארויף אויפן טויטן קערפער פוןא ײנגל. איצט הער איך דאס רוישן פון אויטאמאבילן הינטעח פענצטערז דאם קומען מםתמא די ארבעטער צוריק פון דער ארבעט. םוף פארגאנגענע װאך האבן די דײטשן געכאפט אין קזשױוד150 ײדן. מען האט זײ אויסגעשטעלט איןא רײ, געצוװנגעי זײ זיך אויסצוטאן נאקעט און די מלבושים אװעקלײגן איןא זײט דאן האט מען זיי באפוילן צו לײגן זיך מיט די פנימער אראפ און ביז אײנעם האט מען זיי אויסגעהרגעט. די מתים זענען געבליבן ליגן עטלעכע טעג. אין אטשעפאלין האט געװוינט אן אײנציקע ײדישע משפחה. מען האט די משפחה ארויסגעפירט אין װאלד אמ ביז צום לעצטן דערד,רגעט.
דעם פאריקן מאנטיק האבן אין טרעבושאװ די דארטיקע בחורים, װאם װאכן ב־־י נאכט קעגן אנפאלן פון באנדיטן, באקומעןא באפעל צו כאפן אלע ײח, און זײ צוצו־ שטעלן קײן לוקאװ. דאם דארף איז געװארן ארומגערינגלט און עם האט זיך אנגע■ הויבן די יאגד. מען האט געכאפט די ײדן אומעטום, אויף פעלדער און לאנקעם. דעדנאך האט מען זיי געבראכט אין דער שול־געבײדע, וװ עם קומען פאר די זיצונגען פון דער גמינע, און מ׳האט זײ געד,אלטן דארטא גאנצע נאכט. אד,ין האט מען אויד געבראכט דאם אנגעראבעװעטע ײדישע האב און גוטם. פאר די אויגן פון די יידן האט מען געראבעװעט און געברענט זײער מעבל און זײערע זאכן. די באשטימטע פון דער גמינע װעכטער האבן אװעקגעפירט די ײדן קײן לוקאװ. די ײדן האבן נאך געמוזט צוצאלן צו80 זלאטעם פארא פערזאן פאר די ריתע־הוצאות. און וױיטער? עם הערט זיך נאך דאס שיםן, און אונדזערע היענעם טשאטעװען שוין אויף דער געבליבענער ײדישער ירושה. די קערפערם פון די ײדישע מתים זענען נאד ווארעם, און שוין באפאלט מען די היתער, די געװעלבער, די װארשטאטן, אדער די שטיקלעך באח, װאם זענען געבליבן נאך די ײדן• א• ערד, ערד פון דער װעלט, עפן זיך און שלינג אונדז אלע אײן! לוקאװ,8 נאװעמבער 1942.
ערב דער ערשטער דעפארטאציע האט דער לוקאװער רב צחאמענגערופן די ײדן און געהאלטן פאר זײא רעדע אין פאלגנדיקן גײםט: ״גאט װעט אונדז בקרוב רופן צו זיך. זײט זשע גרײט צו דעם׳י׳. נאך דעם האט ער זײ געבענטשט• אויפן צװײטן טאג איז פארגעקומען די אקציע. דער רב האט אנגעטאן זימ טלית און דאם קיטל, געזעגנט זיך מיט דער משפחה אמ זיך אװעקגעשטעלט תפילד,־טאן. װען די זשאנדאח זענען געקו־