םפר לוקאװ 399 האבן די חשובע באלעבאטים פון דארף זיך באדאטן װאס צו טאן מיטן ײד און זײ האבן באשלאסן אפצופירן אים קיץ ראדזין צו דער געסטאפא. איך האב געזען דעם ײד, װען ער איז שוין געװען צוגעבונדן מיטא שטריק צו דער פור. נאך װעלכער ער איז געגאנגען. אויף דער פור זענען געזעסן עטלעכע פויערים. זײ האבן אים געפירט קיץ ראדזין. אויף אזא אופן האט מען אויך געכאפט מיץ מוטער אץ מיץ ברודעד אויף דער באן־ליניע׳ בעת די זענען בײ נאכט געגאנגען פון אײן דארף אין אנדערן. אבער ךאס איז געװען איןא צײט ארום, און זי האט מען געפירט אין דער פוילישער פאליצײ פון דער דער שטאט ראדזין. עס איז געשעןא נס, װאס דער פאליצײ־קאמענדאנט איז פאר דער מלחמה געװען פאליצײ־קאמענדאנט פון אונדזער שטעטל, ער האט דעדקענט מיץ מוטער און ער האט די מוטער מיטן ברודער ארויסגעלאזט בסוד. אבער דער גורל פון מיץ מאמען און מיץ ברודער איז סוף כל סוף געװעןא ביטע־ רער. דאס איז געשען סוף1943 אין דעם זעלבן דארף. די פאליאקן האבן די דערהרגעט.

אבער מײן מוטער האב איך איבערגעלאזט אין געטא אין אנהײב 1943. איך בין צוריק ארויס פון לוקאװער געטא אלײן, קײנער איז מיט מיר נישט מיטגעגאנגען. דאס איז מיר אויף אייביק געבליבן אויפן געוויסן. פאר וואם, פאר װאם איז מיר נישט געלונ־ גען קיינעמען ארויסצושלעפן פון געטא? פאר װאס זענען זיי געבליבןז אויף װאם האבן זיי געװארטז איך בין ווידער אוועק פון געטא אליין און איבערגעלאזט דארט אזעלכע גאלדענע בחורים ווי פיעקאזש, קעםלברענער, ראפאפארט און גראםמאן. פרילינג 1943. די זון האט געשײנט, די פייגל האבן געזונגען. דאס איז געווען בײ מיר, אויפן דארף. אץ דארט אין געטא? אין געטא איז געװעןא שװארצער טאג. אין יענעם אינדער־ פרי האט מען נישט ארויסגעפירט צו דער ארבעט. די שטאט איז פול געװען מיט דײטשע ס.ם.־לײט און אוקראינער, מען האט באפוילן צוצושטעלן זיך מיט די האנט־ פעקלעך. מען לויפט זיך באהאלטן אין די קעלערם, אין די םכראנעם, װאס מען האט צוגעגרייט. אלע שטופן זיך אריץ, מען קען נישט פארמאכן די טירן. די שיסעריי וועדט נענטער, יעדע מינוט איזא יאר, אבער יעדער װיל לעבן, יעדער אײנער װיל זיך רא־ טעװען.