םפר לוקא װ 399 האבן די חשובע באלעבאטי ם פון דאר ף זיך באדאט ן װא ס צ ו טאן מיט ן ײד און ז ײ האב ן באשלאסן אפצופיר ן אים קי ץ ראדזי ן צ ו דער געסטאפא . איך האב געזע ן דע ם ײד , װען ער איז שוין געװען צוגעבונד ן מיט א שטריק צו דער פור . נא ך וועלכער ער איז געגאנגען . אויף דער פור זענע ן געזעס ן עטלעכ ע פויערים. ז ײ האב ן אים געפיר ט קי ץ ראדזין . אויף אזא אופ ן הא ט מע ן אוי ך געכאפ ט מי ץ מוטע ר א ץ מי ץ ברודע ד אוי ף דע ר באן־ליניע׳ בעת די זענע ן ב ײ נאכט געגאנגע ן פו ן אײן דארף אי ן אנדערן . אבע ר ךא ס איז געװען אי ן א צײ ט ארום , או ן זי הא ט מע ן געפירט אי ן דע ר פוילישע ר פאליצ ײ פו ן דע ר דער שטא ט ראדזין . ע ס אי ז געשע ן א נס , װא ס דע ר פאליצײ־קאמענדאנ ט אי ז פא ר דע ר מלחמה געװען פאליצײ־קאמענדאנ ט פו ן אונדזע ר שטעטל , ע ר הא ט דעדקענ ט מי ץ מוטער און ער האט די מוטע ר מיטן ברודע ר ארויסגעלאז ט בסוד . אבער דער גור ל פו ן מי ץ מאמע ן או ן מי ץ ברודע ר אי ז סו ף כ ל סו ף געװע ן א ביטע ־ רער. דא ס אי ז געשע ן סו ף 1943 אי ן דע ם זעלב ן דארף . די פאליאק ן האב ן ד י דערהרגעט .
אבער מײן מוטער האב איך איבערגעלאזט אין געטא אין אנהײב 1943. איך בין צוריק ארױס פון לוקאװער געטא אלײן, קײנער איז מיט מיר נישט מיטגעגאנגען. דאס איז מיר אויף אייביק געבליבן אויפן געװיסן. פאר װאם, פארװאם איז מיר נישט געלונ ־ גען קיינעם ארויסצושלעפן פון געטא? פאר װאס זענען זיי געבליבן ז אױף װאם האבן זיי געװארט ז איך בין ווידער אוועק פון געטא אלײן און איבערגעלאזט דארט אזעלכע גאלדענע בחורים ווי פיעקאזש, קעםלברענער, ראפאפארט און גראםמאן. פרילינג 1943. די זון האט געשײנט, די פײגל האבן געזונגען. דאס איז געװען ביי מיר, אויפן דארף. אץ דארט אין געטא? אין געטא איז געװען א שװארצער טאג. אין יענעם אינדער ־ פרי האט מען נישט ארויסגעפירט צו דער ארבעט. די שטאט איז פול געװען מיט דײטשע ס.ם־לײט און אוקראינער, מען האט באפוילן צוצושטעלן זיך מיט די האנט ־ פעקלעך. מען לויפט זיך באהאלטן אין די קעלערם, אין די םכראנעם, װאס מען האט צוגעגרייט. אלע שטופן זיך אריץ, מען קען נישט פארמאכן די טירן. די שיסעריי װערט נענטער, יעדע מינוט איז א יאר, אבער יעדער װיל לעבן, יעדער אײנער װיל זיך רא ־ טעװען.
אין אײנעם פון די קעלערס האבן זיך ארײנגעריסן די צעװילדעװעט ע דײטשן און אוקראינער. זײ האבן געעפגט א שיםעדײ און אומאויפהערלעך געשריגן ו *ראום, ױדען ״ראדם!״ אין דער טונקלקײט פון קעלער האבן אויפגעלויכטן די קוילן פון די אויטא־מאגץ. זײ האבן זיך אנגעשלאגן אין די פוםטע װענט, װײל אלע זענען שוין ארוים פץ קעלער. פאר נאכט זענען די דײטשן נא ך א מאל אנגעקומען א ץ אראפגעשאםן אין קעלער. בלוי ז א ן עכ א האט אפגעהילכ ט װ י א ן ענטפער ו נישט א מע ר קי ץ ײד ן אין שטעטל, לופא װאי ז אפגעריעיה ט פו ז יידז!~ ,