432 סםר לוקאוו דאם נישט אזוי שנעל באקומען׳ האבן זײ דערשאםןא הײמלאזן אין גאם׳ לעבן דער גמינע. ווען זײ האבן שוין געהאט די שטיוול מיט די אנצוגן׳ שוין ביים אוועקפארן פון לוקאװ׳ האבן זײ דערזען אויףא טרעפל בײ קאמיעניעצקין זיצן אבישל דעם מלמדם א ײגגל פװ8 יאר און זײ האבן אים דערשאםן. אזוי האבן זיי געוױלדעװעט טאג טאג טאכ אין לוקאװ האבן דאן זיך געםונען ססס.3 הײמלאזע פון די שטעט ם.־װאלק׳ םעראצק און נאשעלםק. דער ױדענראט האט געדארפט באזארגן די מענטשן מיט עםן׳ מלבושים און מיטא דאך איבערן קאפ. די הײמלאזע האט מען ארױםגעטריבן פון דער װארשעװער גאם צו די גאםן לעבן דער שול און מארק— אויף מעזריטשער גאם׳ יאטקע־גאם/ פאםטערניק.א טײל פון די הײמלאזע האט מען אײנגעארדנט בײ ארטיקע פאמיליעם און פאר די איבערגעבליבענע האט מען אויפגעקלאפט טאפטשאנעם פון רויע ברעטער׳ אװעקגעשטעלט זײ אין שול און אין בית־מדרש׳ און דארט זענען די הײמלאזע געשלאפן. די מענטשן זענען געפאלן װי די פליגן. מיר האבן נישט געקענט באוױיזן קובר צו זײן די טויטע. די מתים זענען געלעגן צו 2—3 טעג.
אין דער קלײנער װױיבערישער שול׳ פון דער מקװה־זײט׳ האט מײן פאטער אײנ־ געארדנט א הקדש פאר די אלטע לײט. ״שיעלעס צירק״ האט מען דאס גערופן. װען עי־ םלעגט ארי ץ ארײנקומען מיט א ברויט, זײנען זײ אים באפאלן װי די פליגן. דאס בית־ מדרש איז שװער געװען צו באהײצן און די אלטע לײט זײנען געשטארבן פון קעלט. ♦ זומער 1940, שבועות׳ איז ארויס א באפעל, אז אלעס ײדן דארפן זיך זאמלע ן אויפן מארק. װען די ײדן זײנען שוין געװען פארזאמלט אויפן מארק, לעבן גרשון פלוגס הויז, זענען אנגעקומען די רוצחים. א טייל פון די ײדן איז מיט ברודער אברהם געלונגען ארויסצונעמען. ער האט צוגעשטעלט סחורה פאר דים.ם. און ער האט דאס אויסגעארבעט אין לאפיגוז. נישט װױיט איז געשטאנען אברהם באביניקער (װײםמאן), דערלאנגט דעם א לאם, אן אנדערן — א קעםעלע און באפוילן טאן די אדער יענע ארבעט. אזוי ארום האט מען ארויסגעראטעװעט א טייל מענטשן. די איבעריקע, ביי א 3000 פערזאן, צעברא־ כענע און קראנקע, האט מען געטריבן צו פוס קי ץ אולאן צו גראבן און ריעיק ן דעם טײך איזא, קײן זורטש ע און קי ץ מעזריטש, די װאם האבן נישט געהאט קײן כח צו גיץ, האט מען דערשאםן אויפן װעג. די פרויען און קינדער פון די ארויסגעטריבענע זײנען גאנצע טעג געזעסן ביים ױדענראט. זײערע געװײנען זײנען געגאנגען ע ד ל ב השמים. אין דעם זעלבן זומער זײנען פארגעקומען אפטע שיםערײען. אין א געװיסער נאכט,
12 אײזײגער, זענען ארײנגעפאלן קיץ לוקאװ ראדזינער געשטאפא־לײט און דערשאסן צװישן אנדערע נחמיה װענגער, יצחק ליבמאן, אלטער ליבמאן׳ יהושע פץ ברויזם זון — צהאמען ביז א 60 פערזאן. ביז טאג האט דער ױדענראט געמוזט אפװאשן דעם בלוט און צונעמען די מתים . אזוי האבן די צרות זיך געצױגן טאג נאך טאג ביז מיר זענען געװאח גלײכגילטיק