610 םםר לוקאװ דער גורל־ פון טאניק ראזענשטײן קיין םך ייז־ישע גימנאזיע־שילערם זענען אין לוקאװ נישט געװען. קודם כל האט נישט יעדער ייד זיך געקענט דערלויבן מאטעריעל צו שיקן זיינע קינדער אין דער גימנאזיע. צװײטנם, האט מען אין גימנאזיע געלערנט אויך שבת, און פארא םך יידן איז דאם געװעןא פראבלעם. פון דעםטװעגן האבן עטלעכע ײדן, מערםטנטײל פאר־ מעגלעכע, געשיקט דיערע קינדער אין גימנאזיע. צװישן זײ זענען געװען: די ברידער צוקערמאן, זײ האבן געהאטא גחים אײזנװארג־געשעפט, דער קאנפעקציע־םוחר יצחק הײבלום, דער מיל־אייגנטימער בערל בארנשטײן, דער לעדער־םוחר נח פלאמאן, ד״ר הערמאן. צװישן די ײדישע גימנאזיםטן איז אויך געװען טאניק ראזענשטײן. זײן פאטער איז דװקא גישט געװען קײן גביר. מען האט אים גערופן שלמה שערער (פריזיער). ער האט זײער געװאלט, אז זיץ זון זאל זיץא דאקטאר. כידוע, זענען די ײדישע שערערם אין די קלענערע שטעט גלײכצײטיק געװען שטיקלעך פעלדשערם. אץ פוןא פעלדשער ביזא דאקטאר איז דאך שוין נישט אזוי װײט... אבער אײדער מען שטודירט אויף דאקטאר, דארף מען פריער לערנען אין גימנאזיע... טאגיק ראזענשטיץ איז געװעןא בחור מיט אלע מעלות. ער איז געװען הויך און שיץ. װען ער האט אדורכשפאצירט די גאם אין גימנאזיע־אוניפארם, איז געװעןא פארגעניגן צו קוקן אויף אים.
מיר איז געװען אנגענעם צו זײן באפרײנדעט מיט טאניקן. אדאגק אים האב איך געקאנט קומען אין די קריחן פון דער שטודירנדיקער ױגנט. אויםער דעם בין איך געװעןא ״לינקער״ און איך בין געװען פאראינטערעםירט ארײנצוציען אט די ױגנט אין די ״לינקע״ קריחן. אין יענע דרײםיקער יארן איז נישט שװער געװען איבערצוצײגן די ױגנטלעכע, אז דער איינציקער ריכטיקער װעג איז דער, אויף װעלכן עם גייט דאם פרייע לאנד. דארט איז אפגעשאפט יעדער אונטערשיד צװישן קלאםן און אלע קאנען באקומען הויכע בילדונג — אן שום שװעריקײטן. אין יענער צײט האט כמעט די גאנצע ײדישע אינטעליגענץ געזען די פארװירקלעכונג פון זײער טרוים אין קאמוניםטישן רוםלאנד. נאכן פארענדיקן די גימנאזיע איז טאניק געבליבן איןא שװערער לאגע. װײטער שטודירן אין םוילן איז געװען כמעט אוממעגלעך. די אונױוערםיטעטן זענען פאר ײדישע םטודענטן געװען װי פארמאכט. ער איז אװעקגעפארן שטודירן קיץ אויםלאנד, אבער נאךא שטיקל צײט מח ער, צוליב מאטעריעלע שװעריקײטן, צודיקקומען. דאן הײבט טאניק אן טראכטן װעגן פארן לערנען קיץ ראטן־פארבאנד. עטלעכע װאכן פאר זיץ אפפאר פלעגן מיר זיצן גאנצע שעהען און שמועםן. ער פלעגט פאר מיר מאלן גראנדיעזע פלענער, די גרויםע מעגלעכקײטן װאם שטײען אים פאר. איןא פינצטערער נאכט איז טאניק אריבער די םאװיעטיש־פוילישע גרענעץ•