ספר לוקאװ 67 אין1936 האט די קהילה גערופןא םפעציעלע זיצוע, כדי צו באהאנדלען די פראגע פון אויפנעמעןא נייעם רב. די פארשטייער פון ״מזרחי״ און האנטװערקער האבן פארגעשלאגן אויפצונעמען אלם רב אליעזר װאקםמאנם אײדעם, ר׳ אהרון נאטע פרײבערג ע״ה, װעלכער האט געהאט םמיכה פון די גרעםטע רבנים אין פוילן. די /׳אגודה״• ראטמענער זענען געװען קעגן, ערשטנם דערפאר, װײל זײן שװער איז גישט געװען קי? אגודהניק, און צװײטנם, האבן זיי געטענהט, אז אין לוקאװ זענען תמיד געזעםן אויפן כםא־רבנות אזעלכע װאם האבן זײער רבנות באקומען בירושה. ר׳ אהרון נאטע איז געבוירן געװארן אין פארצעװ, געלערנט בײם פארצעװער רבין ז״ל און די גאנצע צײט געבליבןא פארצעווער חםיד. דער קאמף ארום דעם ענין האט זיך געצויגןא יאר צײט. ענדלער האט מען גערוסן א פאלקם־אםיפה, אז זי זאל באשליםן װעגן דעם, װער ם׳זאל זיץ רב. די פארזאמלונג איז גערופן געײאח אויף שבת פרשת שופטים אין גרויםן בית־מדרש, אויף דער צײט םון קריאת־התורה. קהל האט אויםגעהערט די רעדעם פון בײדע צדדים און באשלאםן אויפצונעמען פאר רב ר׳ אהרון נאטע. *
לוקאװ האט אויך געהאט צוױי אײגענע חםידישע רבים— אויםער די םארשידענע שטיבלעך פון אנדערע חםידים, װי גערער, קאצקער, ראדזינער, אלעקםאנדער א״א. אײנער פון זײ איז געװען ר׳ עקיבא מאיר, װעמען מ׳האט גערופן דער מיעכאװער רבי. ער איז געװען קליץ און אויםגעדארט, געזעםן ױם ולילה און געלערנטן ער האט מער געפאםט תעניתים, װי געגעסן. זײנע חםידים זענען געװען באלעבאטישע יידן און בעל־מלאכות. דער רבי האט געהאטא קליץ בית־מדרשל, און דארט פלעגן קומען ווייבער אויסגיםן זייערע ביטערע הערצער און דערלאנגען ״קוויטלעך״. אין דעם רבינם בית־מדרש זענען אויך געזעםן יונגעלייטלעך און עוםק געװען אין לערנען. נאך דער פטירה פון ר׳ עקיבא מאיר, האט די רבישקײט איבערגענומען זײן אײניקל ר׳ אברהם קוטנער, װעלכער איז געגאנגען אין זײדנם דרכים.
דער צװײטער רבי אין לוקאװ איז געװען ר׳ הערשעלע מארגענשטערן,א זון פון קאצקער רבין. אײדער ער איז געװארן רבי איז ר׳ הערשעלע געװעןא ײדא נגיד. ער האט געהאטא גרוים וויין־געשעפט און אויךא ליכט־פאבריקל. נאך דער פטירה פץ ר׳ הערשעלען האבן דער רוב חםידים באשטימט פאר זיין ממלא מקום זיץ זון ר׳ מענדל. ר׳ מענדל מארגענשטערן האט נישט לאנג געוווינט אין לוקאװ. ער האט זיך איבערגעצויגן קוון וולאדאװע, וװ ער איז בקרוב געווארן אויך מרא דאתרא. מען דארף, אגב, באמערקן, אז בעת די נאצים האבן אין יאר1943 ארויםגעשיקט פץ וולאדאווע קיץ סאביבאר אויף אומקום הונדערטער יידישע קינדער, איז ר׳ מענדל מארגענשטערן אוועק צוזאמען מיט זײ און אומגעקומען מיט די קינדער פון זיץ קהילה. אין לוקאװ איז געװעןא גרויסע שול, װאם האט ארײנגענומען אין זיך עטלעכע