דע ר דאקטא ר או ן דע ר שטא ט משוגענע ר סקאל ע הא ט שוי ן געהא ט צווי י דאקטוירים , א צווי י צאן־טעכניקערס , לערערס , אוניווערסיטעט־סטודענט ן וכדומ ה אינטעליגענץ . איינע ר פו ן ד י דאקטוירי ם אי ז געווע ן דר . זיידנער . ע ר הא ט שטודיר ט מעדיצי ן אי ן ווי ן או ן אי ז געווע ן "פארדייטשט" . ע ר הא ט גערעד ט דייט ש א ץ דייטשמעריש . ע ר הא ט געהא ט א בערד ל או ן געטראג ן א צוויקע ר אוי ף א שווארצ ן בענדל . ע ר אי ז ניש ט געווע ן קיי ן זייע ר איבערגעשפיצטע ר (יעקע׳וואטע ) או ן אביס ל שלאברי ק אי ן גאנג . האב ן שטאטיש ע ליצני ם אי ם גערופ ן "שאי ע משה" , אויפ׳ ן נאמע ן פו ן שטאטיש ן שוטה . . . מאכ ט זי ך א מעשה , א ז ס׳אי ז געשטארב ן א פרומ ע גבאי׳טע , ווא ם פלע ג זי ך מרח ם זיי ן אוי ף רע ם אמת׳ ן שאי ע משה , אי ם גיב ן אביס ל געקעכץ , א העמד , אדע ר א פא ר פרוטות . טרעפ ט דע ר "פאריתומ׳טער " בערדיק־פארוואקסענער , אמת׳ע ר שאי ע מש ה איינמא ל רע ם דאקטא ר זיידנע ר אי ן גאס , שטעל ט אי ם א פ או ן טו ט א מאך : "ווא ס האסט ו געטאן ? האס ט ז י פארשיק ט אויפ׳ ן בי ת עולם ? ז י גיי ט רא ך דארט ן אוי ס פ ץ הונגער . זא ג מי ר כאטש , זא ל אי ך אי ר ארויפטראג ן א בולק ע מי ט א רעטא ך אויפ׳ ן כרת ? "וו י ז י וואללן " ־ ענטפער ט אי ם דאקטא ר זיידנע ר ־ ״שאדע ט ניכטס , עב ן.. . עב ן.. . ווידערזעהן״ . . . דא ס שטייער־אמ ט מו ז אל ץ וויס ץ
א סקאלער גאלאנטעריע־קרעמער האט געדארפט אפגעבן א דין וחשבון אין שטייער־אמט איבער זיינע הכנסות. ראם האט געהייסן א פאסיע. דער קרעמער האט געהייסן ר׳ יהודה הירש כהן. אזוי ווי די פאסיע האט געדארפט זיין געשריבן אויף פויליש און ר׳ יהודה הירש כהן איז נישט געווען שטארק באהאווענט אין פרלישער שפראך, האט ער זיך געווענדעט צו ר׳ מאטיע פייערשטיין, וואס איז געווען א יידא קענער אויך אין פויליש און דייטש. זיין פרנסה איז באשטאנען פון אזעלכע שרייבערייען און ער איז אג ב געווען זייער א קלוגער און האט ליב געהאט צו מאכן א שפאס. אין דעם דין וחשבון האט מען געדארפט ענטפערן אויף פארשיידענע פראגן וואס זענען געווען געדרוקט אינעם פארמולאר. צווישן די פארשיידענע פראק וואס פייערשטיין האט געפרעגט ר׳ יהודה הירשן, האט ער אים כלאחר־ידא פרעג געטאן אויף פויליש: "דא קטורעגא ראבינא פא ן יעדזיע?" דאס הייסט, צו וועלכן רבץ פארט איר? ר׳ יהודה הירש איז געבליבן אויסער זיך, אז דאס שטייער־אמט וויל וויסן צו וועלכן רבין ער פארט, און אזוי ווי ער פלעגט פארן צום טשארטקאווער און אמאל צום האראדענקער, האט ער אנגעהויבן הויך צו קלערן: זאל איך זאגן קיץ טשארטקאו? איך פאר דאך קיץ האראדענקע אויך? האט אים הער פייערשטיין אויפמערקזאם געמאכט, אז דא מוז מען זאגן דעם אמת, ווייל דאס גייט אין אן אמט אריץ, האט זיך ר׳ יהודה הירש אנגערופן: "שרייב זשע "דא טשארטקאוו א אידא האראדענקי "(קיץ טשארטקאו און קיץ האראדענקע).
246