249 יחיאל גאטאװיזנע — דאס הינטערלאנד פון כמיעלניק 250 טאטע ז״ל אלס שוחט׳ און עלטערער פון זײ האט זײ געגעבן די ״ערשטע הדרכה׳/ דער כמיעלניקער רב פלעגט טאקע גאנץ אפט באזוכן פיערשניצע, און איז תמיד אײנגעשטאנען בײ אונז אין שטוב, פלעגט ער מיך, אלס 9־יעריקן ײנגל פארהערן אין... גמרא׳ בײ ס1 יאר האב איך פאר אים געזאגט 10 בלאט גמרא אויף אויםנװײניק און ער האט דעם טאטן באפוילן מיך צו שיקן אין ישיבה צו ר׳ יצחק ישעי׳, מחמת ״אזא בחור טאר מען נישט פארלאזך... אט אזוי ממש, די װערטער האט ער געזאגט, און ער האט מיך טאקע געהאלטן תמיד ״אויפן אויג׳/ װי אן אײגן קינד• — געגעםן בײם רב, און געשלאפן בײם רב׳ס טאטן ר׳ ישראל לײב; פון דאנען מײן צוגעבונדנקײט און פארבונדנקײט מיטן רב׳ס שטוב און מיט כמיעלניק.

אין דער צײט פון ערשטן װעלט־קריג, װען אין די שטעט האט זיך געפילט .א גרויסער מאנגל אין פראדוקטן און קײן שטיקל ברויט איז נישט געװען צו באקומען׳ איז פיערשניצע געװען אן עיר מקלט פאר א היבשע צאל גבירים פון כמיעלניק, װאס האבן זיך דארט אהין פארצויגן אויף א שטיקל צײט׳ עד יעבור זעם. אין די קלײנע שטעטלעך האט מען נאך װי עס איז געקאנט באקומען א ביםל קארן, אביםל װײץ, א קארטאפל, קרויט, בוראקעם בײ די פויערים ארום אין די דערפער, האט מען עס אלײן געמאלן אין דער שטעטלשער מיל, געבאקן פאר זיך װיפל דאס הארץ האט געגלוםט און געברויכט. אײנער אזא גביר איז אראפגעקומען פון כמיעלניק מיט 11 בנים׳ מיט זײדעם, באבעס, ממש א ״שטעטל״ פאר זיך... געלט איז געװען גענוג און מ׳איז אזוי אדורך די שלעכטע צײט. בכלל האבן ײדן זיך קעגנזײטיק געהאלפן׳ טאקע דורך די קלײנע שטעטלעך און דערפער ארום, װו די ײדן האבן באזארגט אלץ װאם ם׳שטעטל האט באדארפן. ײדן אין די דערפער ארום כמיעלניק איז ביז גאר אן אינטערעסאנטע פרשה. דאס זענען געװען מײםטנם פארפויער־ שטע ײדן כלפי־חוץ׳ אבער הארציקע טײערע ײדישע ײדן אין זײער גאנצן אינעװײניק. זײ זענען גרײט געװען דאם העמד פון זיך אראפצונעמען פאר א צװײטן ײדן און ײדישקײט. אזא למשל׳ אײנציקער ײד אין א דארף איז געװען ר׳ אהרן פרײס, דער פאכטער בײם װיעסקער פריץ. יעדן טאג ארום אזײגער

11 — נאך דעם װי ער האט דערלעדיקט דעם פריצעם אי*ע געשעפטן — פלעגט ער קומען אין שטעטלשן בית המדרש דאװענען׳ לערנען א פאר בלאט גמרא און אהײם װידער העלפן דעם פריץ פירן זײנע גיטער און זײנע געשעפטן. זײן שװער איז געװען דער פאכטער בײם םטעצנער פריץ. דאס איז שוין געװען א פיר קילאמעטער װײט פון שטעטל, פלעגט ער דעריבער קומען אין שטעטל מיט דער גאנצער משסחה, מיט האק און פאק בלויז אויף צוױי טעג ראש השנה און ױם כיפוד, און אנגעװײנט א ױם־כיפור, אז עם האט פשוט געשניטן בײם הארץ... צי נעמט למשל, אזא ר׳ ױםף פון דריגניע אדער ר׳ מאיר גומיניצער, צי ר׳ בערל םון קשעלציץ, — אלץ הארציקע אינעװײניקסטע תוך־ײדן.