דאגות פון א ײדיש שטעטל כמעט א העלםט סון דער דארטיקער ײדישער באםעלקערונג לעבט סון געגדצוכט. ײדן קויפךאויף געגז אין די שכנותדיקע דערםערי םיטערן זײ במשך סון עטלעכע װאכן און פארקויפן זײ דערנאך טײלװײז אין די גרויסע שטעמ פון פ ילן, טײלװײז א יף עקספארג/ במשך םון אײן סעזאן באטרעםט דער גענז־עקםפארט פון כמיעלניק בערך א האלבן מיליאן שטיק. די אײגריכטונג פון דער כמיעלניקער גענז־צוכט איז זײער א פרימיטױוע און די םאניטארע באדינגונגען איגעם שמעטל זענען נישט קײן געהויבענע. די קאמונאלע מאכט האט כםדר אפגעװארפן די װענדונגען םון דער סאראינטערעםירטער באפעל' קערונג צו העלםן איר מאדערניזירן די א־יגגארטיקע אוגטערנעמונג. דערםאר אבער האט די זעלבע מאכט פארשטאנען פלוצים ארויםצוגעבן א גזירה, אז אין שטעטל גוםא װערט די גענז־צוכט פארבאטן און ד מוז אריבערגעטראגן װערן װײט הינטער דער שטאט. םאר הונדערטער ארעמע פאמיליעם באדײט עס א קאטאםטראפע, װארעם סון װאנען זאלן זײ מיטאמאל נעמען מיטלען אויפצובויען נײע מאדערנע אײנריכטונגען ו דאס גײמ אבער נישט אן דעם בירגערמײםטער סון שטאט. גישט א מזיסט איז ער גלײכצײמיק דער פרעזעם םין *קאמיטעט צו פאד פוילישן די שטאמ״...

עס ז נען םאראן אין װארשע צענטראלע ײדישע הילפם־ארגאניזאציעם און קרעדיט־אינסטיטוציעם, װעלכע זײנען פארפליכטעט קומען צו הילף די כמיעלניקער גענז־״פאשערם״. אויב עס איז כדאי ארײנצולײגן א מעגגע ארבעט, עגערגיע און געלט, כדי אויםצוארבעטן פלענער װי אזוי ארײגצופירן בײ ײדן גײע פראדוקטיװע פרנםות, איז דאן אװדאי כדאי אפצוראטעװען םון חורבן א גאגץ ײדיש שטעטל, װאם האט יארן לאגג געצויגן חױנה פון שװערער און ערלעכער ארבעט. אין כמיעלגיק קומען םאר בקרוב װאלן צום שטאט־ראט. האט מען א נגעלאדן עטלעכע הונדערט בעלי־בתים םון שטעטל און אװעקגעלײגט פאר זײ אזא דרשה : *ס׳זײגען צו מיר געקומען פוילישע דעלעגאציעס מיט פאדערונגען בנוגע די שטאט־ראט־װאלן. הױת איך האלט די דאזיקע םאדערונג פאר א גערעכטע׳ בין איך געקומען אײך באקאנט מאכן מײן שטעלונג. *אז כמיעלגיק ליגט אין פוילן — איז באװוסט. אז כמיעלניק ליגט נישט אין פאלעםטינע — איז באוװסט״♦ ״די רעגירונג איז א פוילישע, מוזן אויך די זעלבסטסארװאלטונגען זײן פויליש. עס זײגען דא ײדישע אײגװוינער, דארף מען זײ געבן א רעפרעזענטאנץ אין שטאט־ראט, אײנעם, צװיי — העכםטגם דריױ ״ם׳זײנען דא גרופן פון ״קלוגערע״ װאס ארגאניזירן א ײדישע ליסטע. געװים, א געזעץ איז דא. יא, זײ װאלטן געקענט האבן א ײדישע מערהײט אפילו, אבער דעמאלסט װעט זיך ארגאניזירן די עכט־

פולישע באםעלקערונג, גישט ארײגלאזגדיק קײגעם אין א ײדישע קראם, צו א ײדישן בעל־מלאכד״ צו א ײדישן אדװאקאט אדער ארצט, אין פאל פון אזעלכע געשעעגישן ביטע צו מיר זיך גישט צו װענדן, װײל כ׳האלט פאר ריכטיק. ״א ן איצט — װעגן די םאניטארע עגינים. גישטא אין כמיעלגיק קײן אײן געװעלבל קײן אײן יאטקע, קײן אײן בעקערײ, קײן אײן בית־ מדרש (״שטיבל״), װאם זאל אנטשפרעכן די םאניטארע באדינגונגעןי כמיעלגיק מוז דערפירט װערן צו א געהעריקער ארדעגדנג• דאס װעט מען בשום־אופן גישט קענען אגרופן מיטן נאמען פאגראם... ״איך װיל גישט דא האב קײן צוזאמענשטויסן. אן אנטשפרעכנדיקע קאנדידאטן־ליסטע װעט מען שוין פאר אײך דא צוגרײטן״. אזוי האט מען גערעדט אין כמיעלגיק. אגב־אורחא : דער דאזיקער ״רעדנער״ איז א גוטער באקאנטער סון די פשיטיקער יי־דן... מען װיל אפשרעקן די ײדישע באפעלקערונג פון ארויםשטעלן אן אײגעגע ליםטע, װײל דאן װאלט דער שטאטראט געהאמ א שטארקע ײדישע פארשטײערשאפט. מען װיל אויפצוױנגען דער באפעלקערונג אן אײנהײטלעכע ליםטע, כדי עם זאל קײן װאלן בכלל נישט פארקומעך די ליםטע װעט מען שוין אלײן צענויפשטעלן. מען װעט שוין דארט אר נשטעלן ״אײנעם־צװײ, העכםטגם דרײ״ ײדישע ״םארשטײער״• אויב די ײדן װעלן נישט זײן געהארכזאם — פיקעטן, באיקאט, ״םאניטארע״ רעפרעסיעם.

ם׳װילט זיך נישמ גלויבן, אז כמיעלניקער ײדן זאלן זיך לאזז טעראריזירן. זאלן די ״קלוגערע גרופן״ טאקע יא ארויםשטעלן א ײדישע ליסטע. ם׳איז דא א געזעץ װעגן קאמוגאלע װאלן װו קײנער װעט גישט געפינען קײן םארבאט ארויםצושטעלן א ײדישע ליסטע און קײנער אין כמיעלגיק איז נישט בכוח צו ענדערן געזעצן אונטער װעלכע עם געפיגט זיך די א גטערשריפט ם ן פרעזידענט פון דער רעפובליק. עם איז דא א קאנסטיטוציע, װעלכע גאראנטירט יעדן בירגער אן אוגטערשײד פון נאציאנאליטעט און גלויבן דאם אקטיװע און פאםיװע װאל־רעכט, און ק נער אין כמיעלניק איז גישט בארעכטיקט צו ״קארעגירן״ די קאנסטיטוציע, אויף װעלכער עס האט זײן לעצטן אונטערשריםט געלײגט מארשאל פילםודסקי. זאל זיך די ײדישע באפעלקערונג אין כמיעלניק נישט אפשרעקן זיך פאר פוםטע דראאונגען. דאם געזעץ מוז זײן שטארקער װי אלע כמיעלניקער אדונים צוזאמען♦ מ♦ ק• (משה קלײגבוים) (״הײנט״, 2 אפריל 1939, נ מ. 79)