689 ד״ר יוםף קערמיש — כמיעלניקער ײדן אונטערן גאצי־רעזשים 690 הערות 1• קלײנערט ױםף : ״אין א באהעלטעניש אין כמיעלניק״ < בךצױן װײצמאן : .מלחמה־װאנדערונגען״ ו קװאשניעװסקי משה (מיעטעק) : ״מיט פארטיזאגען אין דער געגנט פון כמיעלניק״♦ פארגלײכן אויך די רעלאציע פון שטאטישן גאציאנאל־ראט אין כמיעלניק, באארבעט דורך טאדעאוש װאיטשיצקי און דער סעקרעטאר פון ראט אנדזשעי פאדשיעדליק — -111116 3,011(111^0 023,816 #ר |;16*81ז\\ס1>^2 1110801)111 113)1,3£6יר״ ."1944 — 1941 ב1ס1313 163^81^0*1 2♦ מאנצאזש מנשה : ״םמיעלניק אין דער היטלער אקופאציע״ ; װ♦ הערשקאפ : ״צום ס1־טן יארצײט גאכן חרוב־געװארענעם שטעטל כמיעלניק״, ״דער טאג, 17 נאװעמכער 1952״♦ 3♦ *כך גחרבה עײרתנו״ ; מאגצאזש, דארטן גופא װי אויך קלײגערט, דארטן♦ פארגל♦ אךרליך, ישראל : ״א לעבעדיקע עדות״ ן לעמבערג יעקב : ״מײנע איבערלעבונגען״ ?

קלײנהענדלעס ארטור און מערי : ״דער לעצטער װעג פון אונדזערע טײערע כמיעלגיקער ײדן״♦ אין זײן גבײת עדות אפגעגעבן אין דער צענטראלער ײדישער היסטארישער קאמיסיע אין מיגכען (נומ״ 761/621), יד־ושם־ארכיװ, מינכענער קאלעקציע), גיבן איבער יחיאל און קלמן מאפע, אז אין בית המדרש זענען צונויפגעטריבן געװארן א סס1 ײדן♦ פאראן א גירסה, אז ם׳זעגען פארמאכט געװארן אין בית המדרש 49 ײדן♦ יעקב ראזענבלום : ״צום אנדענק פון ײדישן כמיעלגיק״, ״דער קעלצער״, פאריז 1950. לויט דעם גבײה עדות אופגעגומען דורך מ .זאנשײן ־־־ זענען געװען — 13 אומ־ שולדיקע קרבגות♦ פארגל♦ דאס ג״ע פון טויבע בזשעשיװא״ ײװא חורבן־ארכיװ♦ 4♦ דער ױדענראט איז באשטאנען פון פאלגענדע פערזאגען : אברהם לאגגװאלה ױסף קלײנערט, אנשל םציזאריק׳ דוד זאלצמאן, אפרים זאלצבערג, משה לעװענשטײן, יחיאל סטאשעװםקי, שמחה יעדװאבני, מרדכי מארקאװיעצקי, לײבוש שולזינגער, יאסל פעפער, משה װײסגאלד (פון לאדזש) און אנדערע♦ דער ױדעגראט האט זיך געפונען אין לאגגװאלדם הויז און שפעטער אויך אין אנדערע הײזער. מאנצאזש דארטן♦ אין אויגוסט 1941 איז ױםף קלײנערט גערדען װיצע־פרעזעס פון ױדגראטי

8♦ דארטן♦ דער באפעל װעגן קאגטריבוציע איז איבערגעגעבן געװארן מיגדלעך א דעלעגאציע פון כמיעלניקער ײדן (צװ.אנד♦ דוד זאלצמאן און משה מעלמאן) װאס איז ארויסגערופן געװארן דורך דעם קרײזהויפטמאן אין בוסק♦ קלײנערט דארטן• *. מאנצאזש, דארטן גופא, קלײגערט דארטן♦ 7♦ מאנצאזש װי אויך קלײנערט, מאפע און קלײנהענדלער, דארטן, ג״ע אויפגענומען דורך מ♦ זאגשײן♦ זע אויך מאלי גחום : ״מיט דער פוילישער ארמײ פון ראװנע ביז בערלין״ ; ארליך, דארטן♦ אין דער ײדישער פאליצײ זענען ארײן ו לוי גאנצארסקי, (פארטרע־ טער פון א♦ סאסטערנאק), נתן שװער, יחזקאל מעלמאן, אליעזר בוגײסקי, מאטיס דרוקאזש, נפתלי טוכמאן, שלום איטשע לעװענשטײן♦ לײביש אונגער, אלטער שטײגפעלד, שמעון סײנגאלד און אגדערע♦ קלײגהעגדלעה דארטן• 8♦ מאנצאזש, דארטן♦ פארגל♦ פײגענבוים מ♦ י., ״פאדליאשע און אומקום״ מינכען 1948 ז״ז 14—13 ; אידעם, פאדליאשע אין נאצי־קלעם, נוענאס אײרעס 1953/ ז״ז 190—185♦ 9♦ מאנצאזש און קלײנהענדלער, דארטן ; ארליך, דארטן♦ א♦ רוטקאװסקי ״די פארניכטונג פון ײדן אין ראדאמער דיסטריקט״♦ ״בױלעטין״ (פויליש) פון ײדישן היםטארישן אינםטיטוט אין פוילן, װארשע 1955, נומ׳ 16 — 15♦

10. אין דער ארבעט פון הילפסקאמיטעט האבן זיך באטײליקט ױסף קלײנערט, מאניעק פאסטערגאק, ישכר קאגערצוקער, יעקל פרידמאן און משה װײסגאלה מאנצאזש, דארטן, רוטקאװםקי, דארסן, א♦ שטײנפעלד ״חורבן כמיעלניק״ (יד־ושם־ארכיװ, מינכענער קאלעק* ציע), אויך א♦ שטײגפעלד, ״דער 16ײאריקער העלד אין דער ײדף אקציע אין כמיעלניק״ (יד־ושם־ארכיװ, מינכענער קאלעקציע) אויך א♦ שטײנפעלד, ״דער 16־יאריקער העלד אין דער ײדךאקציע אין כמיעלגיק״, ״ײדישע צײטונג״, לאנדסבערג נומ׳ 50, 6.12,1950 ; קלײנהענדלער, דארטן ; קופמאן ױסף ״זכרונות פון בארבארישן היטלעריזם״♦ ״♦ מאנצאזש, דארטן, קלײגהענדלער, דארטן, אויפגענומען דורך מ♦ זאנשײן♦ 12♦ שטײגפעלד, דארטן♦ 13♦ שטײנפעלה דארטן גופא ן י♦ ארליך, דארטן ן מאפע, דארטן♦ דער לאדזשער דאקטאר װײסגאלה װאס איז געשטאנען בראש פון שפיטאל, איז צום סוף אלײן קראנק געװארן אויף טיפ־ס ; מאנצאזש, דארטן♦ 14. ״כך נחרבה עײרתנו״♦ 15. מאנצאזש, דארטן♦ 16. מאנצאזש, דארטן, ״כך גחרבה עײרתגו״♦ לעמבערג׳ דארטן. זכרונות פון י♦ קופמאן, דארטן. בריװ פון מאיר רובינשטײן, חײם בארע״ שטײן און װאלף זעלינגער, ״מארגן זשורנאל״, נױ־יארק, 18 פעברואר 1946.

17♦ גאלדליסט יצחק, ״פון בונקער צו בונקער״, סאמעטבאגד (מאלי) ״די ערשטע אויסזידלונג״, ״אין יענעם טאג״ רוטקאװסקי, דארטן מיאדאװגיק־רײך מרים ״מײגע איבערלעבונגען אויף דער ארישער זײט״ ן פארגל♦ מאנצאזש און קלײנהענדלער, דארטן ; זכרונות פון י♦ קופמאן♦ 18. קלײגהענדלער, לעמבערג, סאמעטבאגה מאפע, שטײגפעלה מיאדא״ װניק־רײך, גאלדלוםט, בזשעזשיװא, דארטן ן פארגל♦ אויך די רשימה פון שטאטישן נאציאנאל־ראט אין כמיעלניק, דארטן. לויט גבית־עדות אויפגעגומען דורך מ♦ זאנשײן זעגען אומגעבראכט געװארן אויף דער טארגאװיצע אלײן בערך 130 ײדן♦ פרטים װעגן טראגספאדט קײן כעגטשין האט איבערגעגעבן די ױגגע פרדי פאדסטאלסקא װאס א דאגק דעם ״גוטן״ אויסזען, איז איר געלונגען צו אנטלויפן סון װעג און אומקערן זיך קײן כמיעלניק♦ קלײנהענד־ לער, דארטן♦ זכרונות פךן י♦ קויפמאן ן דארטן♦ צװישן די געבלײ בעגע גאך דער ערשטער ״אויסזידלונג״ זעגען געװען בעיקר גוטע