Typhus epidemic

נאָך יום־טוב, 1915, האב איך מיט מײן ברודער דוד און שװעסטער טויבע און נאך ײדן אויסגעװאנדערט פון שטאט אין דארף הארבאכע. מײן פרוי און טאכטער האב איך דערװײל געלאזט אין שטאט. צום אומגליק האט זיך באלד פארשפרײט די טיפום־עפידעמיע און דראהיטשין איז פארשלאסן געװארן, ניט ארײן און ניט ארויס. פון צײט צו צײט פלעגט דערגײן צו אונדז טרויעריקע בשורות: דער איז געשטארבן און דער האלט בײם שטארבן... איך בין דאן געװארן אפגעריסן פון מײן פאמיליע, װעמענס שיקזאל האט מיר נישט געלאזט רוען. דערצו האט זי נישט געהאט קײן מיטלען צום לעבן. איך האב אנגעהויבן צו טאן אױף אריבערצוברענגן מײן פאמי־ ליע. אנפאנגס האט דער קאמענדאנט מיר אנטזאגט, ער האט געזאגט אז דאס איז אוממעגלעך, נאר אין א צײט ארום איז מיר געלונגען צו באקומען, צוזאמען מיט נאך אײניקע לײט, א דערלויבעניש צו פארן קײן דראהיטשין און אריבער־ צוברענגן מײן פרוי און קינד אין דארף.

... סוף 1913 באשליםט ר׳ משה לײזער צו פארן קײן ארץ ישראל. ביז װאנען ער איז געװארן פארטיק מיט זײנע רײזע־הכנות איז אויסגעבראכן די װעלט־מלחמה (1914) און ער איז געבליבן שטעקן אין דראהיטשין. אין די מלחמה־יארן, װען עס האט, ל״ע, געבושעװעט די טיפוס־עפידעמיע, האט משה לײזער מיט זײנע חברים פון דער חבר־־קדישא געארבעט טאג און נאכט. זײ האבן געדארפט ארומגײן ארום חולאים, אפגעבן א חסד של אמת, ׳ די טויטע און העלפן אויך אין נויטיקע פאלן די לעבעדיקע. בױזונדערם האבן זײ געזארגט פאר די ״ביעדשניצעס״, מלחמה־פלטיס, װעלכע זײנען

... אין די מלחמה־יארן (1914־1919) האבן די איתענשטײנס געשטיצט נויטבאדערפטיקע, קרובים און פרעמדע, מיט ברויט און קארטפל, פאר דערזעלבער צייט איז ר׳ ליטמאן אויך גע־ ווען טעטיק אין דער חברה קדישה און געהאלפן צו טאן דאס רעכט צו די קרבנות פון דער טיפוס־עפידעמיע, ל״ע. ...