118 ס דרא אליטשין ע. בן־עןר א(נױ־יארק) הרב אנרהם אײזענשםײן ז״ל 1800 — 1685 ן ז 2 \ רנזה ארץ ישראל איז שטעגדיק געװען דער חלום פון די ײדן. געכט און טעג האט דער ײד געחלומט פון עולה צו זײן קײן ארץ ישראל. ם׳איז כמעגט גיטא קײן אײן דור זואם האט גיט געהאט א מאםן־עליה קײן ארץ ישראל. אײגער פון די גרעםטע גײםטער אין ײדישן פאלק, װאם האט געגעב; דער דאזיקער באװעגוגג א שטופ פאראויפ, איז געדוען דער דוילגער גאון. און אויב דעם גאוג׳ם חלום איז ניט פארװירקלעכט געװארן אין זײן צײט, האבן כאט ש זײגע תלמידים געזען, אז א מאםן־אימיגראציע זאל זיך אנהײבן קײן ארץ ישראל. צען יאר נאכן גאונ׳ם פטירה (1808), האט זיך אנגעהײבן די עליה. װעמענם אנפירער איז געװען דעם גאונ׳ם תלמיד, ר׳ מנחם ׳מענדל פון שקל^יו.! ר׳ מנחם מעגדל האט זיך באזעצט אין צפת, װײל די צפת׳ער ײדן זײנען דאן ניט געװען אזוי אויסגעזעצט צו די װילדע קאפריזן פון די אראבישע מושלים, װי אין ירושלים, און דאם איז געװען צו פארדאנקען דעם ײדישן צינזען־קא■ לעקטאר, ר׳ חײם פרחי, װעלכער חאט געהאט א גרױסע השפעה אויף די עכו׳ער פחות (פאשאם). צפת איז דאן געװען דער אידעאל פון גאונ׳ם תלמידים. אין צפת זײנען אויך ניט געװען קײן םך חסידים, אזוי װי אין טבריה, װעלכע האט געהאט די אויבערהאנ ט אױף די

מתעדים. ^ פון צפת זײנען ארויםגעשיקט געװארן משולחים װעלכע האבן אעעפירט אן אגיטאציע צװישן דעם גאונ׳ק תלמידים אז זײ זאלן זיך באזעצן אין א״י. די דאזיקע אגי־ טאציע האט געפונען אן אפקלאנג ניט נאר אין די הערצער פון גאונ׳ם תלמידים, נאר אויך אין די הערצער פון םתם למדנישע ײדן. און װו נאר די משולחים זײנען געקומען, האט מען זײ אויפגענו׳מען מיט גרויס כבוד, געגעבן געלד און חפצים פארן ישוב. 2 זייער א שטארקן אנהײבעער פאר ישוב א״י האבן די י ז. א. ל. פרומקין, ״תולודות חכמי ירושלים׳ / ח״ג 163־156. ג ז. ״צױן׳ / ב / 131־130, תרפ״ז. ז. י. ורפל, ״לתוילדות הקהלה האשכנזית בא״י.״ משולחים געפונען אין ר׳ חײם׳ן, דעם אב בית־דין פון פינםק, ^ דער שװער פון ר׳ אברהם אײזענשטיק. 5 א. ד׳ אברהם אײזענשטיק איז געבוירן געװארן אין דרא־ היטשין אין יאר 1800. זײן פאטער האט געהײסן צבי. פון זײנע ױנגע יארן װײםן מיר גארניט. מיר הײבן זיך אן צו דערװיסן פון אים און זײן טעטיקײט ערשט װען ער איז גע־ קומען קײן א״י.

ר׳ אברהם איז געקומען קיין א״י מיט זײן שװער, ר׳ חײם, אין יאר תקפ״ו (1826). 8 די רײזע האט גענומען דרײ חדשים. פיל האבן זײ געהאט אויסצואזטײן פון ים־רויבער. צו דעם אלעמען איז דער ים געװען זײער שטורעמדיק און זײער זעגל־שיף איז געװארפן געװארן פון אײן כװאליע צו דער אנדערער. און אז זײ זײנען שױן געקומען קיק קאנ־ סטאנטינאפאל, האבן זײ זיך געמוזט לאזן מיט דער יבשה״ װײל אויפן ים זײנען אנגעגאנען מלחמות םוף־כל־םוף זײנען זײ שױן אנגעקומען קיין צפת, די שטאט װו ם׳האט זיך קאנצענטרירט דער ישוב פון גאונ׳ם תלמידים, װעלכע האבן זיך גערופֿן ״פרושים״, װײל זײ האבן זיך אפגעשײדט פון עולם־הזה׳דיקע הנאות. דארטן איז מיט יארן צוריק געגרינדעט געװארן א ישיבד״ װאו מיהאט י־ז. דארטן. ־ די דאזיקע ידיעה נעם איך פון תוח״י גי 262. כאטש ס׳איז קשה: אין ר׳ חײם׳ס צװאה װערן דערמאנ ט זײנע צװײ אנדערע אײדעמם און ניט ר׳ אברהם (ז. דארטן, 170). * לויט דעם תש״י, ח״ג, 262, איז ר׳ אברהם געקומען אין תקפ״ג. אין אמת׳ן איז זיך פרומקין סותר, װײל אויפן אנדער פלאץ (דארטן, ס 17), ברײנגט ער אז ר׳ חײם איז גע־ קומען אין תקפ״ו. די דאזיקע דאטע ווערט באשטעטיקט דורך א ברױו װאס איז גע׳חתמ׳עט געװארן פון ר׳ חײמע׳ן אין פינסק אין יאר תקפ״ד (ז. י. װרפל, ״לתולדות הקהלה האשכנזית״, מ׳, מ״א). יז. תוח״י, ג׳ 170. 3